“กริยา” กับ “กิริยา” ต่างกันอย่างไร? เขียนถูกทั้งคู่ แต่ใช้แทนกันไม่ได้ รู้ไว้ไม่สับสน

“กริยา” กับ “กิริยา” ต่างกันอย่างไร? เขียนถูกทั้งคู่ แต่ใช้แทนกันไม่ได้ รู้ไว้ไม่สับสน

ภาษาไทยมีคำหลายคำที่เขียนคล้ายกัน ออกเสียงใกล้เคียงกัน จนบางครั้งทำให้เราเข้าใจว่าสามารถใช้แทนกันได้ หนึ่งในคู่คำที่มักสร้างความสับสนคือ “กริยา” กับ “กิริยา” ซึ่งแตกต่างกันเพียงสระอิหนึ่งตัว แต่รู้หรือไม่ว่า ทั้งสองคำมีความหมาย ที่มาของคำ และวิธีใช้งานแตกต่างกันอย่างชัดเจน

หลายคนอาจคุ้นเคยกับคำว่า “คำกริยา” และ “กิริยามารยาท” แต่เมื่อถึงเวลาต้องเขียนจริง กลับไม่แน่ใจว่าคำไหนต้องมีสระอิ คำไหนไม่ต้องมี โดยข้อมูลจาก “องค์ความรู้ภาษาไทยโดยราชบัณฑิตยสถาน” ได้อธิบายความแตกต่างของคำทั้งสองไว้อย่างน่าสนใจ พร้อมหลักการเลือกใช้ให้ถูกต้องตามความหมาย

ทำไมคนไทยจึงมักสับสนระหว่าง “กริยา” กับ “กิริยา”?

สาเหตุหนึ่งที่ทำให้คำว่า “กริยา” และ “กิริยา” ถูกนำมาใช้สลับกันบ่อยครั้ง อาจเป็นเพราะทั้งสองคำมีรูปเขียนและเสียงอ่านใกล้เคียงกัน จนทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นคำที่มีความหมายเหมือนกัน หรือสามารถใช้แทนกันได้

นอกจากนี้ ภาษาไทยยังมีคำบางคู่ที่ใช้รูปเขียนต่างกันแต่มีความหมายเดียวกัน เช่น “ภรรยา” กับ “ภริยา” หรือ “ปกติ” กับ “ปรกติ” จึงอาจทำให้เกิดความเข้าใจว่า “กริยา” กับ “กิริยา” เป็นคำลักษณะเดียวกัน ทั้งที่ความจริงแล้วคำคู่นี้มีความหมายต่างกันและไม่ควรนำมาใช้แทนกัน

“กริยา” หมายถึงอะไร? มาจากภาษาอะไร?

กริยา เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤตว่า “กฺริยา” สามารถอ่านได้ 2 แบบ คือ “กฺริ-ยา” และ “กะ-ริ-ยา” หมายถึงคำที่แสดงอาการของนามหรือสรรพนาม โดยเป็นคำศัพท์ที่ใช้ในทางไวยากรณ์ เพื่ออธิบายการกระทำ อาการ หรือสภาพของประธานในประโยค

ตัวอย่างคำกริยาที่พบในชีวิตประจำวัน ได้แก่ กิน เดิน วิ่ง นอน พูด และทำ ซึ่งทำหน้าที่บอกว่าประธานของประโยคกำลังทำอะไร หรืออยู่ในสภาพใด

ตัวอย่างการใช้คำว่า “กริยา” ในประโยค เช่น

• “น้องกินข้าว” คำว่า “กิน” เป็นคำกริยา
• “เด็กวิ่งเล่น” คำว่า “วิ่ง” เป็นคำกริยา
• “แม่ทำอาหาร” คำว่า “ทำ” เป็นคำกริยา

คำที่เกี่ยวข้องกับ “กริยา” ในหลักไวยากรณ์

คำว่า “กริยา” ยังปรากฏในคำศัพท์ทางไวยากรณ์อีกหลายคำ ตามคำอธิบายของราชบัณฑิตยสถาน เช่น

• กริยานุเคราะห์ หรือ กริยาช่วย หมายถึง กริยาที่ใช้ช่วยกริยาอื่น เช่น คง จะ ถูก น่า
• กริยาวิเศษณ์ หมายถึง คำวิเศษณ์ที่ใช้ประกอบคำกริยาหรือคำวิเศษณ์ด้วยกัน เพื่อขยายหรือเปลี่ยนแปลงความหมายให้ชัดเจนยิ่งขึ้น

ดังนั้น หากกล่าวถึงชนิดของคำ โครงสร้างประโยค หรือหลักไวยากรณ์ภาษาไทย ควรใช้คำว่า “กริยา” โดยไม่มีสระอิหลังตัว ก

“กิริยา” หมายถึงอะไร? แตกต่างจากกริยาอย่างไร?

กิริยา เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า “กิริยา” หมายถึงการกระทำ หรืออาการที่แสดงออกมาด้วยกาย รวมถึงมารยาทและท่าทางของบุคคล จึงมักใช้กล่าวถึงการวางตัว ความประพฤติ หรือการแสดงออกในสถานการณ์ต่าง ๆ

ตัวอย่างเช่น การยืนอย่างสำรวม การนั่งอย่างเรียบร้อย การแสดงความเคารพต่อผู้ใหญ่ หรือการวางตัวให้เหมาะสมกับกาลเทศะ ล้วนเป็นตัวอย่างของกิริยาที่แสดงออกผ่านพฤติกรรมของบุคคล

คำที่มักใช้ร่วมกับ “กิริยา” ได้แก่

• มีกิริยา หมายถึง มีกิริยาดี
• อากัปกิริยา หมายถึง กิริยาท่าทาง
• กิริยามารยาท หมายถึง กิริยาวาจาที่ถือว่าสุภาพเรียบร้อยและถูกกาลเทศะ
• ปฏิกิริยา หมายถึง การกระทำตอบสนอง หรือผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง 

ตัวอย่างประโยคที่ใช้คำว่า “กิริยา” ได้อย่างถูกต้อง เช่น

• เด็กคนนี้มีกิริยามารยาทเรียบร้อย
• เธอแสดงกิริยาสุภาพต่อผู้ใหญ่
• เขามีอากัปกิริยาที่นอบน้อม
• เราควรสำรวมกิริยาเมื่ออยู่ในสถานที่สำคัญ

สรุป “กริยา” กับ “กิริยา” ต่างกันอย่างไร?

“กริยา” กับ “กิริยา” เป็นคำที่เขียนถูกทั้งคู่ แต่มีความหมายต่างกันและไม่สามารถใช้แทนกันได้ โดย “กริยา” เป็นคำจากภาษาสันสกฤต ใช้ในหลักไวยากรณ์ หมายถึงคำที่แสดงอาการของนามหรือสรรพนาม ส่วน “กิริยา” เป็นคำจากภาษาบาลี หมายถึงการกระทำ อาการ หรือท่าทางที่แสดงออกมาด้วยกาย

แม้จะมีรูปเขียนต่างกันเพียงสระอิหนึ่งตัว แต่ความหมายกลับแตกต่างกันอย่างชัดเจน ดังนั้น หากพูดถึงคำในหลักภาษาให้ใช้ “กริยา” แต่หากพูดถึงท่าทางและมารยาทให้ใช้ “กิริยา” เพื่อให้การสื่อสารภาษาไทยถูกต้องและตรงความหมาย