กรุงเทพฯ เคยหนาวสุดกี่องศา? ย้อนตำนานอุณหภูมิ "เลขตัวเดียว" แค่คิดก็ขนลุก

กรุงเทพฯ เคยหนาวสุดกี่องศา? ย้อนตำนานอุณหภูมิ "เลขตัวเดียว" ปรากฏการณ์ที่คนยุคนี้ไม่เคยสัมผัส แค่คิดก็ขนลุกแล้ว

เมื่อเข้าสู่ฤดูหนาว หลายคนในกรุงเทพมหานครอาจตั้งคำถามว่า ปีนี้อากาศจะเย็นลงสักแค่ไหน เพราะแม้ประเทศไทยจะเข้าสู่ช่วงฤดูหนาว แต่ชาวกรุงจำนวนไม่น้อยกลับยังต้องเปิดเครื่องปรับอากาศหรือพัดลมกันตามปกติ ทว่ารู้หรือไม่ว่า ในอดีตกรุงเทพฯ เคยมีอุณหภูมิลดต่ำลงจนเหลือเพียงเลขหลักเดียว ซึ่งถือเป็นระดับความหนาวที่หาได้ยากสำหรับเมืองหลวงของประเทศไทย

ย้อนกลับไปปี 2498 กรุงเทพฯ หนาวที่สุดในประวัติศาสตร์ 9.9 องศา

วันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2498 หรือเมื่อกว่า 71 ปีที่แล้ว ถือเป็นวันที่สำคัญในประวัติศาสตร์สภาพอากาศของกรุงเทพมหานคร เนื่องจากสถานีอุตุนิยมวิทยาสามารถตรวจวัดอุณหภูมิต่ำสุดได้เพียง 9.9 องศาเซลเซียส ซึ่งอยู่ในเกณฑ์อากาศหนาวตามการแบ่งระดับอุณหภูมิของกรมอุตุนิยมวิทยา

โดยจุดตรวจวัดอุณหภูมิที่ใช้บันทึกสถิติในปี 2498 อยู่บริเวณกรมอุตุนิยมวิทยาเดิม ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ปัจจุบันเป็นสวนเบญจสิริ บริเวณถนนสุขุมวิท กรุงเทพมหานคร

ในอดีตพื้นที่บริเวณนี้ยังไม่ได้มีอาคารสูงและสิ่งปลูกสร้างหนาแน่นเช่นปัจจุบัน สภาพแวดล้อมของเมืองจึงแตกต่างจากกรุงเทพฯ ในยุคที่เต็มไปด้วยอาคารสำนักงาน คอนโดมิเนียม ถนนคอนกรีต และการจราจรหนาแน่น

หากเปรียบเทียบกับอุณหภูมิในฤดูหนาวที่ชาวกรุงเทพฯ คุ้นเคยในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ซึ่งบางวันอุณหภูมิต่ำสุดยังอยู่ในช่วงประมาณ 20 องศาเซลเซียส จะเห็นได้ว่าอุณหภูมิ 9.9 องศาเซลเซียสนั้นแตกต่างกันอย่างมาก

เปิดสถิติปีที่กรุงเทพฯ เคยหนาวจัด อุณหภูมิลดต่ำกว่า 15 องศา

จากสถิติอุณหภูมิของกรมอุตุนิยมวิทยาเผยว่า กรุงเทพมหานคร เคยมีอุณหภูมิต่ำสุดแยกตามเดือนดังนี้

• 12 มกราคม 2498 มีอุณหภูมิต่ำสุดอยู่ที่ 9.9 องศาเซลเซียส
• 17 พฤศจิกายน 2514 มีอุณหภูมิต่ำสุดอยู่ที่ 14.2 องศาเซลเซียส
• 13 กุมภาพันธ์ 2517 มีอุณหภูมิต่ำสุดอยู่ที่ 14.9 องศาเซลเซียส
• 30 ธันวาคม 2518 มีอุณหภูมิต่ำสุดอยู่ที่ 10.5 องศาเซลเซียส

ส่วนจังหวัดที่ครองแชมป์อุณภูมิต่ำที่สุดของประเทศไทยอยู่ที่จังหวัดสกลนคร มีอุณหภูมิต่ำสุดอยู่ที่ -1.4 องศาเซลเซียส เมื่อวันที่ 2 มกราคม 2517 

ฤดูหนาวของประเทศไทยได้รับอิทธิพลสำคัญจากบริเวณความกดอากาศสูงหรือมวลอากาศเย็นจากประเทศจีน ซึ่งแผ่ลงมาปกคลุมประเทศไทยเป็นระยะ โดยเฉพาะช่วงเดือนธันวาคมถึงมกราคม หากมวลอากาศเย็นมีกำลังแรงและแผ่ลงมาถึงภาคกลาง ก็สามารถทำให้อุณหภูมิในกรุงเทพมหานครลดต่ำลงได้

ข้อมูลสถิติเดือนมกราคมจากกรมอุตุนิยมวิทยา ยังระบุว่าในวันที่ 12 มกราคม 2498 จังหวัดสกลนครตรวจวัดอุณหภูมิต่ำสุดได้ 0.5 องศาเซลเซียส ขณะที่จังหวัดชลบุรีมีอุณหภูมิต่ำสุด 9.9 องศาเซลเซียสในวันเดียวกัน และจังหวัดนครสวรรค์ตรวจวัดได้ 6.1 องศาเซลเซียสในวันที่ 13 มกราคมปีเดียวกัน

ทำไมกรุงเทพฯ ทุกวันนี้จึงหนาวถึง 10 องศาได้ยาก?

หนึ่งในปัจจัยที่ทำให้กรุงเทพมหานครมีอากาศร้อนกว่าพื้นที่โดยรอบคือปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง หรือ Urban Heat Island ซึ่งเกิดจากการที่พื้นที่ธรรมชาติถูกเปลี่ยนเป็นถนน อาคาร และสิ่งปลูกสร้างที่สามารถดูดซับและกักเก็บความร้อนได้

ในช่วงกลางวัน พื้นผิวคอนกรีตและยางมะตอยจะสะสมพลังงานความร้อนจากแสงอาทิตย์ ก่อนค่อย ๆ ปล่อยความร้อนออกมาในช่วงเย็นและกลางคืน ทำให้อุณหภูมิในเขตเมืองอาจลดลงช้ากว่าพื้นที่ที่มีต้นไม้หรือพื้นที่เปิดโล่งจำนวนมาก

นอกจากนี้ ความร้อนจากเครื่องปรับอากาศ ยานพาหนะ และกิจกรรมของมนุษย์ ยังมีส่วนเพิ่มความร้อนในสภาพแวดล้อมเมือง โดยเฉพาะบริเวณที่มีอาคารหนาแน่นและการระบายอากาศไม่ดี

อีกปัจจัยหนึ่งคือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งส่งผลให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกและประเทศไทยมีแนวโน้มสูงขึ้นในระยะยาว อ

กรุงเทพฯ ยังมีโอกาสหนาวต่ำกว่า 10 องศาอีกหรือไม่?

ในทางอุตุนิยมวิทยา ไม่สามารถสรุปได้ว่าอุณหภูมิของกรุงเทพมหานครจะไม่มีโอกาสลดต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียสอีกเลย เพราะสภาพอากาศมีความแปรปรวนและอาจเกิดเหตุการณ์สุดขั้วได้ แม้ในพื้นที่ที่โดยทั่วไปมีอากาศร้อนก็ตาม

อย่างไรก็ตาม อุณหภูมิระดับต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียสถือเป็นเหตุการณ์ที่พบได้ยากมากสำหรับกรุงเทพมหานคร การจะเกิดขึ้นอีกครั้งจำเป็นต้องมีสภาพอากาศที่เอื้ออำนวยหลายประการ โดยเฉพาะการแผ่ลงมาของมวลอากาศเย็นกำลังแรงและเงื่อนไขด้านสภาพแวดล้อมในช่วงเวลานั้น