พระประวัติ "พระราชธิดาฝาแฝด” คู่เดียวในรัชกาลที่ 5 ความสูญเสียที่พรากพี่พรากน้อง

พระประวัติ "พระราชธิดาฝาแฝด” คู่เดียวในรัชกาลที่ 5 ความสูญเสียพรากพี่น้อง พระองค์หนึ่งจากไป อีกพระองค์ทรงพระชนม์อยู่ถึง 5 แผ่นดิน

ย้อนเรื่องราวที่หลายคนอาจไม่เคยรู้เกี่ยวกับ พระราชธิดาฝาแฝดคู่เดียวในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้แก่ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส ทั้งสองพระองค์ทรงเป็นที่รักและโปรดปรานของพระบรมชนกนาถเป็นอย่างยิ่ง แต่ความสุขในราชสำนักครั้งนั้นกลับต้องกลายเป็นความโศกเศร้า เมื่อพระราชธิดาฝาแฝดพระองค์หนึ่งสิ้นพระชนม์ขณะมีพระชันษาเพียง 1 ปี 3 เดือน

พระราชธิดาฝาแฝดคู่เดียวในรัชกาลที่ 5

เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2428 เจ้าจอมมารดาพร้อม ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ถวายพระประสูติการพระราชธิดาฝาแฝด 2 พระองค์ ณ พระบรมมหาราชวัง นับเป็นเหตุการณ์พิเศษที่สร้างความปีติยินดีแก่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตลอดจนพระบรมวงศานุวงศ์ 

พระราชธิดาทั้งสองพระองค์ได้รับพระราชทานพระนามว่า พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย และ พระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส โดยมีหลักฐานเกี่ยวกับเหตุการณ์ในครั้งนั้นปรากฏอยู่ในจดหมายเหตุรายวันของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ซึ่งบันทึกเรื่องราวความน่าเอ็นดูของพระราชธิดาฝาแฝดเอาไว้

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส ทรงได้รับความรักและความเอ็นดูจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างมาก มีบันทึกว่าพระองค์ทรงโปรดให้พระพี่เลี้ยงเชิญพระราชธิดาทั้งสองตามเสด็จไปยังสถานที่ต่าง ๆ อยู่เสมอ เพื่อให้ได้อยู่ใกล้ชิดพระองค์

natthaset

ความสูญเสียครั้งสำคัญ 

อย่างไรก็ตาม ความสุขของพระราชบิดาและพระราชธิดาฝาแฝดดำเนินไปได้เพียงปีกว่า เมื่อพระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส พระราชธิดาฝาแฝดพระองค์น้อง ทรงประชวรหนักในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2429 สร้างความวิตกกังวลแก่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างยิ่ง จนมีบันทึกว่าพระองค์มิได้เสด็จออกทรงราชการตามปกติ

กระทั่งวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2429 พระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาสสิ้นพระชนม์ ขณะมีพระชันษาเพียง 1 ปี 3 เดือน นับเป็นความสูญเสียครั้งใหญ่สำหรับพระราชบิดา ผู้ทรงรักและผูกพันกับพระราชธิดาพระองค์น้อยอย่างลึกซึ้ง

ภายหลังการสิ้นพระชนม์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดการพระศพตามพระราชประเพณี โดยเชิญพระโกศพระศพไปประดิษฐาน ณ หอธรรมสังเวช ภายในพระบรมมหาราชวัง ทั้งยังเสด็จพระราชดำเนินไปทรงฟังพระอภิธรรมเป็นประจำแทบทุกคืน เว้นแต่เมื่อมีพระราชพิธีสำคัญตรงกัน

Thai Classicพระโกศพระศพพระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส

พระเมรุบรรพต ความอาลัยของพระราชบิดา

เพื่อพระราชทานพระเกียรติแก่พระราชธิดาผู้เป็นที่รัก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระเมรุขึ้นเป็นการเฉพาะ ณ สุสานหลวง วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม โดยเรียกว่า “พระเมรุบรรพต” มีการออกแบบและประดับตกแต่งอย่างวิจิตร ใช้เวลาก่อสร้างประมาณ 1 เดือน

นอกจากนี้ ยังโปรดเกล้าฯ ให้จัดทำรถเชิญพระศพขึ้นเป็นพิเศษสำหรับกระบวนพระศพจากพระบรมมหาราชวังไปยังวัดราชบพิธฯ โดยมีการจัดเตรียมพระราชพิธีอย่างสมพระเกียรติ รวมถึงการบำเพ็ญพระราชกุศลในส่วนของราชสำนักและเจ้าจอมมารดาพร้อม ผู้เป็นพระมารดา

พระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพจัดขึ้นเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2429 หรือประมาณหนึ่งเดือนเศษหลังการสิ้นพระชนม์ โดยจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันได้บันทึกถึงความโศกเศร้าในพระราชหฤทัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวไว้ว่า “ทรงโศกาดูรเศร้าพระราชหฤทัยเป็นอันมาก”

ความอาลัยต่อพระราชธิดายังปรากฏผ่านบทพระนิพนธ์โคลงและฉันท์ ซึ่งพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร ทรงแต่งถวายเพื่อจารึกไว้ ณ พระอนุสาวรีย์ของพระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส ภายในบริเวณวัดราชบพิธฯ กลายเป็นหลักฐานทางวรรณกรรมที่สะท้อนความรักและความโศกเศร้าของพระราชบิดาได้อย่างลึกซึ้ง

พระราชธิดาฝาแฝดผู้ทรงเจริญพระชันษาถึง 63 ปี

ส่วนพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย พระเชษฐภคินีแฝด ทรงเจริญพระชันษาต่อมา ภายหลังเจ้าจอมมารดาพร้อมถึงแก่อนิจกรรม สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ทรงรับพระองค์ไว้ในพระอุปการะเป็นพระราชธิดาบุญธรรม

พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลยทรงมีพระชนม์ชีพผ่านหลายรัชสมัย ตั้งแต่รัชกาลที่ 5 จนถึงรัชกาลที่ 9 ก่อนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2491 สิริพระชันษา 63 ปี ต่อมามีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ ณ ท้องสนามหลวง เมื่อวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2493

Thai Classicพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย

ฝาแฝดในราชวงศ์จักรี ปรากฏหลักฐานมาแล้ว 4 คู่

การประสูติของพระราชธิดาฝาแฝดในรัชกาลที่ 5 ยังมีความน่าสนใจในด้านประวัติศาสตร์ราชวงศ์จักรี เนื่องจากข้อมูลทางประวัติศาสตร์ระบุว่า ก่อนหน้านั้นเคยมีเจ้านายฝาแฝดประสูติในราชวงศ์จักรีมาแล้ว ได้แก่

• คู่ที่ 1 พ.ศ. 2353 พระโอรสและพระธิดาฝาแฝดในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาทรัพย์ และสิ้นพระชนม์ในวันประสูติทั้งสองพระองค์
• คู่ที่ 2 พ.ศ. 2354 พระราชธิดาฝาแฝดในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาหนูจีน และสิ้นพระชนม์หลังประสูติได้เพียงไม่กี่วัน
• คู่ที่ 3 พ.ศ. 2400 พระโอรสฝาแฝดในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาหม่อมหลวงปริก เจษฎางกูร และสิ้นพระชนม์ในปีเดียวกันทั้งสองพระองค์
• คู่ที่ 4 พ.ศ. 2428 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประไพพรรณพิลาส พระราชธิดาฝาแฝดในรัชกาลที่ 5 ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาพร้อม