มะม่วงหิมพานต์ ผลไม้สารพัดชื่อของคนใต้ ไม่ใช่แค่ "กาหยู"
มะม่วงหิมพานต์ (Cashew) คือ พืชเขตร้อนชนิดหนึ่ง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Anacardium occidentale L. อยู่ในวงศ์เดียวกับมะม่วง มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้ โดยเฉพาะประเทศบราซิล และเป็นพืชเศรษฐกิจที่ปลูกในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย
มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่น่าสนใจ โดยส่วนที่มีรูปร่างคล้ายลูกชมพู่ สีเหลืองหรือแดง ซึ่งหลายคนเข้าใจว่าเป็นผลไม้ แท้จริงแล้วเป็น "ผลเทียม" (Cashew Apple) ที่พัฒนามาจากส่วนฐานรองดอก
ส่วนที่มีเปลือกแข็ง รูปร่างคล้ายเมล็ดถั่วหรือรูปไต และห้อยอยู่ด้านล่างนั้นต่างหากที่เป็นผลแท้ ภายในมีเมล็ดซึ่งเรานำมาแปรรูปเป็นเม็ดมะม่วงหิมพานต์สำหรับรับประทาน
ทำไมชื่อมะม่วงหิมพานต์
พืชชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดแท้จริงในประเทศบราซิล ชื่อ “มะม่วงหิมพานต์” มีข้อสันนิษฐานว่าเกิดจากรูปร่างของผลที่แปลกตา โดยมีส่วนคล้ายเมล็ดห้อยอยู่ภายนอก ต่างจากผลไม้ทั่วไป จึงอาจถูกเปรียบเทียบว่าเป็นผลไม้จาก “ป่าหิมพานต์” ดินแดนมหัศจรรย์ในวรรณคดีและคติความเชื่อไทย
อีกข้อสันนิษฐานหนึ่งเชื่อมโยงกับประเทศอินเดีย ซึ่งเป็นเส้นทางที่พืชชนิดนี้แพร่กระจายเข้าสู่เอเชีย เป็นไปได้ว่าคนไทยนำคำว่า “หิมพานต์” ซึ่งเชื่อมโยงกับดินแดนอินเดียในคติความเชื่อ มาใช้เป็นชื่อของพืชต่างถิ่นชนิดนี้
อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัดว่าชื่อมะม่วงหิมพานต์มีที่มาจากข้อสันนิษฐานใด

มะม่วงหิมพานต์ คนใต้เรียกว่าอะไรบ้าง?
รู้หรือไม่ว่า ในภาคใต้ของประเทศไทย ผลไม้ชนิดนี้มีชื่อเรียกท้องถิ่นมากมายจนน่าประหลาดใจ คนใต้แต่ละพื้นที่ต่างมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามภาษาและวัฒนธรรมท้องถิ่น
ข้อมูลจากฐานข้อมูลท้องถิ่นภาคใต้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และข้อมูลพรรณไม้ของหน่วยงานภาครัฐ ระบุว่า มะม่วงหิมพานต์มีชื่อเรียกพื้นเมืองจำนวนมาก แม้จังหวัดเดียวกันก็เรียกไม่เหมือนกัน โดยชื่อที่พบมีดังต่อไปนี้
- กาหยู – ชื่อที่พบในภูเก็ต กระบี่ พังงา และระนอง
- กาหยี – อีกชื่อหนึ่งที่ใช้ในพื้นที่ภาคใต้ฝั่งอันดามัน
- หัวครก – ชื่อที่คุ้นเคยในสงขลาและหลายพื้นที่ของภาคใต้
- ยาร่วง – พบในนครศรีธรรมราช ปัตตานี และพื้นที่อื่นของภาคใต้
- กายี – ชื่อเรียกที่มีบันทึกในจังหวัดตรัง
- กือแตแร – ชื่อที่พบในพื้นที่ที่ใช้ภาษามลายูท้องถิ่น
- กะแตแก – ชื่อเรียกที่มีบันทึกในจังหวัดนราธิวาส
- นายอ – ชื่อเรียกที่มีบันทึกในจังหวัดยะลา
- ยาโงย – ชื่อที่พบในจังหวัดปัตตานี
- ม่วงยางหุย – ชื่อเรียกที่มีบันทึกในจังหวัดระนอง
- ม่วงเล็ดล่อ – อีกชื่อที่พบในจังหวัดระนอง
- ม่วงทูนหน่วย – ชื่อเรียกที่พบในจังหวัดสุราษฎร์ธานี
- ส้มม่วงทูนหน่วย – อีกชื่อหนึ่งที่พบในจังหวัดสุราษฎร์ธานี
- ลูกม่วงชูหนวย
- ส้มม่วงชูหน่วย
- ยาโห้ย
- เล็ดล่อ
- ม่วงเล็ดล่อ
- ม่วงเม็ดล่อ
- ท้ายล่อ
- ตำหยาว
ทำไมมะม่วงหิมพานต์จึงมีชื่อเรียกมากมาย
สาเหตุหนึ่งมาจากความหลากหลายทางภาษาและวัฒนธรรมของภาคใต้ ซึ่งมีทั้งภาษาไทยถิ่นใต้และภาษามลายูถิ่น รวมถึงการติดต่อค้าขายกับชุมชนต่าง ๆ มาอย่างยาวนาน ทำให้คำเรียกพืช อาหาร และสิ่งของในชีวิตประจำวันแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น
ฐานข้อมูลภาษาถิ่นใต้ของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์อธิบายว่า การสร้างคำในภาษาถิ่นสัมพันธ์กับวิถีชีวิตและพื้นฐานทางวัฒนธรรมของชุมชน อีกทั้งยังได้รับอิทธิพลจากภาษาต่างประเทศ โดยเฉพาะภาษามลายูซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อคำศัพท์ในพื้นที่ภาคใต้
สำหรับมะม่วงหิมพานต์ บางชื่อยังสอดคล้องกับลักษณะพิเศษของพืชที่มีส่วนคล้ายเมล็ดห้อยอยู่ภายนอก ขณะที่บางชื่อเป็นคำท้องถิ่นที่สืบทอดจากคนรุ่นก่อน อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกชื่อที่มีหลักฐานยืนยันที่มาของคำอย่างชัดเจน

17 hours ago
1




English (US) ·