ย้อนประวัติ "นามสกุลพิเศษ" รัชกาลที่ 6 พระราชทาน ร้อยปีมีเพียงคนเดียวที่ได้ใช้

ย้อนประวัติ "นามสกุลพิเศษ" 1 ใน 6,464 นามสกุลพระราชทานจากรัชกาลที่ 6 ตลอดร้อยกว่าปีมีเพียงคนเดียวที่ได้ใช้

นามสกุล “ณ พิศณุโลก” ถือเป็นหนึ่งในนามสกุลที่มีความพิเศษที่สุดในประวัติศาสตร์ไทย เพราะไม่ได้เป็นเพียงนามสกุลพระราชทานทั่วไป แต่เป็น “นามสกุลพิเศษ” ที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน และมีผู้ใช้เพียงบุคคลเดียว

เจ้าของนามสกุลนี้คือ หม่อมคัทริน ณ พิศณุโลก หรือ คัทริน เดสนิตสกี (Catherine Desnitski) พระชายาชาวยูเครนในสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ซึ่งเรื่องราวชีวิตของพระองค์ยังคงได้รับการกล่าวถึงในฐานะหนึ่งในเรื่องราวความรักข้ามวัฒนธรรมที่โดดเด่นของสยาม

จุดเริ่มต้นของการใช้นามสกุลในประเทศไทย สมัยรัชกาลที่ 6

การมีนามสกุลในประเทศไทยเริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการในสมัยรัชกาลที่ 6 จากการตรา พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พ.ศ. 2456 เพื่อให้ประชาชนทุกคนมีทั้งชื่อและชื่อสกุลอย่างเป็นระบบ

พระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเห็นว่าการมีนามสกุลจะช่วยให้การจดทะเบียนบุคคล การสืบสายตระกูล และการจัดระเบียบทางราชการมีความชัดเจนมากขึ้น

พระราชบัญญัติดังกล่าวประกาศเมื่อวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2455 และประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 29 หน้า 283-288 ลงวันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2455 ก่อนจะมีผลบังคับใช้อย่างสมบูรณ์ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2458

นามสกุลพระราชทานกว่า 6,000 นามสกุล

ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชทานนามสกุลแก่บุคคลต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก รวมทั้งสิ้นประมาณ 6,464 นามสกุล

ในจำนวนนี้แบ่งออกเป็นนามสกุลตามทะเบียนจำนวน 6,439 นามสกุล นามสกุลพิเศษ 1 นามสกุล และนามสกุลสำหรับราชสกุลในรัชกาลที่ 4 อีก 24 นามสกุล

โดยนามสกุลพิเศษที่ไม่ได้ลงลำดับในสมุดทะเบียนนามสกุล คือ “ณ พิศณุโลก” ซึ่งพระราชทานแก่หม่อมคัทริน เดสนิตสกี

โบราณนานมา

“ณ พิศณุโลก” นามสกุลพิเศษที่มีเพียงคนเดียวที่ได้ใช้

หม่อมคัทริน เดสนิตสกี มีชื่อเดิมว่า เยกาเจรีนา อีวานอฟนา เดสนิตสกายา (Катерина Іванівна Десницька) เกิดเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2429 เป็นหญิงชาวยูเครน ซึ่งในเวลานั้นอยู่ภายใต้จักรวรรดิรัสเซีย

ต่อมา พระองค์ได้พบรักกับ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ทั้งสองพระองค์ทรงอภิเษกสมรส และมีพระโอรสเพียงพระองค์เดียว คือ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามสกุลพิเศษ “ณ พิศณุโลก” ซึ่งแตกต่างจากนามสกุลพระราชทานทั่วไป เพราะไม่มีหมายเลขลำดับในทะเบียน โดยตั้งตามพระอิสริยยศของพระสวามี คือ กรมหลวงพิศณุโลกประชานารถ 

นามสกุล ณ พิศณุโลก มีหม่อมคัทรินเพียงผู้เดียวที่ได้ใช้ โดยในรัชกาลที่ 7 ได้มีการพระราชทานนามสกุลใหม่สำหรับสายนี้เป็น จักรพงษ์ ตามพระนามของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์