รู้แล้วอึ้ง 2 ประโยชน์ของ “น้ำปัสสาวะ” คนโบราณใช้ซักผ้า บ้วนปากให้ฟันขาว

15 hours ago 2

รู้แล้วอึ้ง ประโยชน์ของ “น้ำปัสสาวะ” ในอดีตเคยมีมูลค่า คนโบราณใช้ซักผ้า บ้วนปากให้ฟันขาว

สำหรับคนยุคปัจจุบัน ปัสสาวะคือของเสียที่ควรกำจัดทิ้งทันที แต่หากย้อนกลับไปในโลกยุคโบราณ ของเหลวชนิดนี้กลับมีมูลค่าและถูกนำมาใช้ในชีวิตประจำวันอย่างจริงจัง โดยเฉพาะในกิจการซักผ้า รวมถึงการทำความสะอาดฟันของคนบางกลุ่ม

เหตุผลไม่ได้มาจากความเชื่อเพียงอย่างเดียว เพราะเมื่อปัสสาวะถูกเก็บทิ้งไว้ ยูเรียที่อยู่ภายในจะค่อยๆ ถูกจุลินทรีย์และเอนไซม์ย่อยจนเกิดแอมโมเนีย ทำให้ของเหลวมีความเป็นด่างและช่วยจัดการคราบบางประเภทได้ แต่ประโยชน์เหล่านี้เป็นการใช้ตามความรู้และทรัพยากรในอดีต ไม่ใช่วิธีที่ควรนำกลับมาทดลองในปัจจุบัน

1. ใช้ซักผ้าและกำจัดคราบไขมัน

หนึ่งในการใช้ปัสสาวะที่มีหลักฐานชัดเจนที่สุด คือการนำไปใช้ในโรงซักและฟอกผ้าในสมัยโรมันโบราณ ซึ่งทำหน้าที่ทั้งซักทำความสะอาดเสื้อผ้า ขจัดคราบมัน และฟอกสีผ้าให้ขาวขึ้น โดยในยุคที่ยังไม่มีการประดิษฐ์สบู่ใช้กันอย่างแพร่หลาย สถานที่แห่งนี้ถือว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งต่อสังคมโรมันเรียกว่า ฟุลโลนิกา หรือ fullonica สถานที่ลักษณะนี้ถูกค้นพบในเมืองโบราณหลายแห่ง รวมถึงเมืองปอมเปอี

ฟุลโลนิกาในปอมเปอี

คนงานที่เรียกว่า fullones มีหน้าที่ทำความสะอาดและเตรียมผ้า พวกเขาจะนำผ้าใส่ในอ่างที่มีน้ำและสารทำความสะอาด ก่อนใช้เท้าเหยียบหรือย่ำผ้า เพื่อช่วยขจัดสิ่งสกปรกและไขมันที่ติดอยู่ในเส้นใย หลักฐานจากแหล่งโบราณคดีปอมเปอีระบุว่า กิจการนี้มีบทบาททั้งในการซักผ้าและขจัดไขมันออกจากเนื้อผ้า

อย่างไรก็ตาม สารที่ช่วยทำความสะอาดไม่ใช่ “ยูเรีย” โดยตรง แต่เป็นแอมโมเนียที่เกิดขึ้นหลังจากปัสสาวะถูกเก็บไว้ระยะหนึ่ง ความเป็นด่างช่วยให้คราบไขมันหลุดออกง่ายขึ้น จึงทำหน้าที่คล้ายส่วนประกอบของน้ำยาซักผ้าในยุคที่ยังไม่มีผงซักฟอกสมัยใหม่

หลังจากซักและย่ำแล้ว ผ้าจะถูกล้าง ทำให้แห้ง และผ่านขั้นตอนตกแต่งเพิ่มเติม บางแห่งอาจใช้สารชนิดอื่นร่วมด้วยเพื่อทำให้ผ้าสะอาดและดูขาวขึ้น

ostia-antica.orgโรงงานฟอกผ้า ( fullonicae )

2. ใช้ทำความสะอาดฟันให้ดูขาว

อีกเรื่องที่ฟังแล้วอาจทำให้หลายคนอึ้ง คือมีบันทึกในโลกโบราณเกี่ยวกับการใช้ปัสสาวะทำความสะอาดฟันและช่องปาก โดยนักเขียนกรีกและโรมันกล่าวถึงชนเผ่าบางกลุ่มในคาบสมุทรไอบีเรีย ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ประเทศสเปนและโปรตุเกสในปัจจุบัน

สตราโบ นักภูมิศาสตร์ชาวกรีกในยุคโรมัน บันทึกถึงคนบางกลุ่มที่นำปัสสาวะซึ่งเก็บไว้มาใช้ล้างร่างกายและทำความสะอาดฟัน ขณะที่คาตุลลุส กวีชาวโรมัน ได้กล่าวถึงพฤติกรรมนี้ในบทกวีเสียดสีชายชาวเคลติเบเรียนผู้มีฟันขาวและชอบยิ้ม

เรื่องเล่าที่ว่าชาวโรมันใช้น้ำปัสสาวะบ้วนปากเพื่อให้ฟันขาวมีที่มาจากเอกสารโบราณจริง แต่ไม่ใช่ว่าชาวโรมันทุกคนทำเช่นนี้เป็นกิจวัตร เพราะหลักฐานส่วนใหญ่กล่าวถึงชาวเคลติเบเรียน ชาวกันตาเบรียน และชนเผ่าใกล้เคียงในไอบีเรีย อีกทั้งข้อความของคาตุลลุสยังเป็นงานเสียดสี ไม่ใช่คู่มือดูแลฟันของชาวโรมัน

แอมโมเนียจากปัสสาวะเก่าอาจช่วยจัดการคราบบางชนิดได้ จึงอาจเป็นเหตุให้คนในอดีตเชื่อว่าทำให้ฟันสะอาดหรือดูขาวขึ้น อย่างไรก็ตาม ไม่มีหลักฐานว่าการใช้ปัสสาวะให้ประโยชน์ต่อสุขภาพช่องปากตามมาตรฐานทางทันตกรรมในปัจจุบัน

ส้วมโบราณในแหล่งประวัติศาสตร์ ออสเทีย อันติกา (Ostia Antica) อิตาลี

เป็นของเสีย แต่เคยมีมูลค่าในโลกโบราณ

เรื่องราวนี้สะท้อนให้เห็นว่า ผู้คนในอดีตรู้จักนำทรัพยากรที่มีอยู่มาใช้ให้เกิดประโยชน์ แม้จะเป็นสิ่งที่คนยุคใหม่มองว่าไม่น่านำกลับมาใช้อีกก็ตาม ปัสสาวะไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงของเสีย แต่เป็นแหล่งของสารที่นำไปใช้ในกิจการซักผ้าและงานทำความสะอาดบางรูปแบบได้

ความรู้ทางเคมีในปัจจุบันช่วยอธิบายว่า ประสิทธิภาพดังกล่าวเกี่ยวข้องกับการที่ยูเรียเปลี่ยนเป็นแอมโมเนีย ไม่ใช่เพราะปัสสาวะมีคุณสมบัติมหัศจรรย์หรือรักษาโรคได้