"ลูกแท้ VS ลูกบุญธรรม" ต่างกันอย่างไร? สิทธิ มรดก และสถานะทางกฎหมายที่หลายคนยังสับสน

หลายคนอาจเข้าใจว่า เมื่อรับเด็กมาเป็น "ลูกบุญธรรม" แล้ว เด็กจะมีสิทธิทุกอย่างเหมือน "ลูกแท้" ตามกฎหมาย

แต่ความจริงแล้ว แม้ลูกบุญธรรมจะได้รับสิทธิหลายประการเทียบเท่าบุตรโดยกำเนิด แต่ก็ยังมีข้อแตกต่างในบางเรื่อง โดยเฉพาะความสัมพันธ์กับครอบครัวเดิมและสิทธิในการรับมรดก

ลูกบุญธรรมมีสิทธิอะไรบ้าง?

หากมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ลูกบุญธรรมจะมีสถานะเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรม

ส่งผลให้ได้รับสิทธิและความคุ้มครองหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นสิทธิในการได้รับการอุปการะเลี้ยงดู สิทธิในการใช้นามสกุลของผู้รับบุตรบุญธรรมตามเงื่อนไขของกฎหมาย รวมถึงสิทธิในการรับมรดกจากผู้รับบุตรบุญธรรมในฐานะทายาทโดยธรรม เช่นเดียวกับลูกแท้

นอกจากนี้ ผู้รับบุตรบุญธรรมยังมีอำนาจและหน้าที่ในการปกครอง ดูแล และเลี้ยงดูเด็กเช่นเดียวกับบิดามารดาโดยกำเนิด

แล้วอะไรที่ไม่เหมือนลูกแท้?

แม้กฎหมายจะให้สิทธิลูกบุญธรรมหลายประการ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะเหมือนลูกแท้ทุกเรื่อง เพราะการรับบุตรบุญธรรมตามกฎหมายไทยไม่ได้ตัดความสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับบิดามารดาโดยกำเนิด เว้นแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้เป็นกรณีพิเศษ

นั่นหมายความว่า ลูกบุญธรรมยังคงมีสถานะเป็นบุตรของพ่อแม่แท้ๆ และยังมีสิทธิรับมรดกจากบิดามารดาโดยกำเนิด รวมถึงสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายบางประการที่ยังคงอยู่กับครอบครัวเดิม

ขณะเดียวกัน ความสัมพันธ์ที่เกิดจากการรับบุตรบุญธรรมจะเกิดขึ้นเฉพาะระหว่างผู้รับบุตรบุญธรรมกับเด็กเท่านั้น ไม่ได้ทำให้ญาติของผู้รับบุตรบุญธรรมและญาติของเด็กกลายเป็นญาติกันโดยอัตโนมัติตามกฎหมาย

ถ้าไม่ได้จดทะเบียน ลูกบุญธรรมมีสิทธิหรือไม่?

อีกประเด็นที่หลายคนเข้าใจผิด คือการเลี้ยงดูเด็กเหมือนลูกมานานหลายปีไม่ได้ทำให้เด็กกลายเป็นลูกบุญธรรมโดยอัตโนมัติ หากไม่มีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม เด็กจะไม่มีสถานะเป็นบุตรตามกฎหมาย และไม่มีสิทธิรับมรดกจากผู้เลี้ยงดูในฐานะทายาทโดยธรรม เว้นแต่ผู้เลี้ยงดูจะทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินให้

สรุปแล้ว ลูกแท้กับลูกบุญธรรม สิทธิเท่ากันหรือไม่?

คำตอบคือ "ใกล้เคียง แต่ไม่เหมือนกันทั้งหมด" ลูกบุญธรรมที่จดทะเบียนถูกต้องมีสิทธิหลายด้านเทียบเท่าลูกแท้ ทั้งการได้รับการเลี้ยงดู สิทธิในการปกครอง และการรับมรดกจากผู้รับบุตรบุญธรร แต่ยังคงมีความสัมพันธ์ทางกฎหมายกับบิดามารดาโดยกำเนิด และสิทธิทางกฎหมายบางประการก็แตกต่างจากลูกแท้

ดังนั้น หากต้องการให้การรับบุตรบุญธรรมมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย ควรดำเนินการจดทะเบียนอย่างถูกต้อง เพราะการเลี้ยงดูเพียงอย่างเดียว แม้จะรักและดูแลเสมือนลูกแท้ ก็ไม่ก่อให้เกิดสิทธิทางกฎหมายในหลายเรื่อง โดยเฉพาะสิทธิในการรับมรดก

อ้างอิงกฎหมาย

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว หมวดการรับบุตรบุญธรรม (มาตรา 1598/19 – 1598/41)
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 มรดก ว่าด้วยทายาทโดยธรรม
• พระราชบัญญัติการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม พ.ศ. 2522 และที่แก้ไขเพิ่มเติม