อะไรเหวี่ยง "เพื่อนสนิท" เข้ามาในชีวิตเรา? วิจัยฮาร์วาร์ดค้นพบความลับซ่อนอยู่ในยีน!

"เพื่อนสนิท" เหมือนเรากว่าที่คิด! วิจัยฮาร์วาร์ดค้นพบความลับซ่อนในยีน ได้คำตอบแล้ว อะไรเหวี่ยงคนๆ นี้เข้ามาในชีวิตเรา

เคยสงสัยไหมว่า อะไรเหวี่ยงคนๆ หนึ่งเข้ามาในชีวิตเรา? คนที่เราคุยด้วยได้ทุกเรื่อง มีรสนิยมเคมีตรงกัน ไลฟ์สไตล์เข้ากันเป๊ะ สนิทกันจนรู้สึกเหมือนเป็น “พี่น้องต่างพ่อแม่” โชคชะตา? พรหมลิขิต? หรือโอกาสทางสถิติ? คำตอบคืออาจไม่ใช่แค่เรื่องของพรหมลิขิตอย่างเดียว แต่มี “ยีน (Gene)” ซ่อนอยู่เบื้องหลังความสัมพันธ์นี้ด้วย!

เพื่อนรัก... คนแปลกหน้าที่มี DNA คล้ายกันยิ่งกว่าญาติ

งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Harvard) ร่วมกับ UC San Diego ที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS ได้เผยข้อสรุปสุดทึ่งว่า: ค่าความสัมพันธ์ทางพันธุกรรม หรือ ค่าสัมประสิทธิ์ความสัมพันธ์ทางเครือญาติ (Kinship coefficient) ระหว่าง “เพื่อนสนิท” สูงกว่า “คนแปลกหน้า” ถึง 0.0014

ทีมนักวิจัยวิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรมของอาสาสมัคร 1,932 คน นำมาเปรียบเทียบระหว่าง คู่เพื่อนสนิท 1,367 คู่ กับ คู่คนแปลกหน้ากว่า 1.19 ล้านคู่ ผ่านจุดตัวแปรทางพันธุกรรมที่เรียกว่า SNP (การกลายพันธุ์ของตำแหน่งรหัสพันธุกรรมที่ใช้เปรียบเทียบความคล้ายคลึงของ DNA)

ผลปรากฏว่า คู่เพื่อนสนิทมียีนตรงกันสูงกว่าคนแปลกหน้าอย่างมีนัยสำคัญ โดยตัวเลขความคล้ายคลึงที่สูงกว่าอยู่ 0.0014 นี้ ฟังดูเหมือนน้อย แต่ถ้าลองเทียบสเกลจะพบว่า:

• พ่อแม่-ลูก มียีนคล้ายกันราว 0.25

• ลูกพี่ลูกน้อง (ญาติสายตรงลำดับแรก) อยู่ที่ 0.0625

• ญาติลำดับที่ 4 (มีทวดร่วมกัน) อยู่ที่ประมาณ 0.001

นั่นหมายความว่า ระดับความคล้ายของยีนระหว่างคุณกับเพื่อนสนิท อาจจะสูงกว่าลูกหลานของลุงป้าน้าอาที่คุณเจอตอนเช็งเม้งเสียอีก!

แล้วยีนดึงดูดเราให้มาเป็นเพื่อนกันได้อย่างไร?

คำตอบสำคัญซ่อนอยู่ใน “ประสาทสัมผัสทางการรับกลิ่น” ทีมวิจัยพบว่า ยีนที่คล้ายกันที่สุด 1% แรกระหว่างคู่เพื่อนสนิท ส่วนใหญ่คือ ยีนที่เกี่ยวกับการรับรู้กลิ่น ซึ่งกลิ่นนี้เองคือกลไกธรรมชาติที่มนุษย์ใช้แยกแยะพวกพ้อง และดึงดูดคนที่มีความชอบหรือเข้าสู่สภาพแวดล้อมที่คล้ายกันให้มาเจอกัน

สอดคล้องกับงานวิจัยจาก Weizmann Institute of Science (อิสราเอล) ในปี 2022 ที่พบว่า คนที่มีกลิ่นกายคล้ายกัน มีแนวโน้มจะถูกชะตาและกลายเป็นเพื่อนกันได้ง่ายกว่า

ทดลองสกัดเหงื่อและวิเคราะห์ด้วย จมูกอิเล็กทรอนิกส์ (eNose) ในกลุ่มคู่เพื่อนที่ "รู้สึกถูกชะตาตั้งแต่แรกเห็น" (Instant Friends) พบว่าทั้งเครื่องมือและมนุษย์ต่างยืนยันเป็นเสียงเดียวกันว่าเพื่อนสนิทมักมีกลิ่นกายที่คล้ายกัน

เมื่อลองนำคนแปลกหน้ามาทำกิจกรรมร่วมกัน คนที่มีกลิ่นกายคล้ายกันจะสร้างความสัมพันธ์ได้เร็วกว่า ผ่อนคลายกว่า และมีความรู้สึกที่ดีต่อกันตั้งแต่ครั้งแรกที่พบหน้า

ทำไมเราถึงชอบเพื่อนที่ "กลิ่นกาย" คล้ายกัน?

นักวิจัยอธิบายว่า อาจเกี่ยวข้องกับ ยีน MHC (Major Histocompatibility Complex) ซึ่งเป็นกลุ่มยีนที่รหัสโปรตีนบนเม็ดเลือดขาว ช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันแยกแยะได้ว่าเซลล์ไหนเป็นเซลล์ของร่างกาย และเซลล์ไหนเป็นสิ่งแปลกปลอม

• การเลือกคู่รัก: มนุษย์มักเลือกคู่ที่มียีน MHC ต่างจากตัวเอง (ประเมินผ่านกลิ่น) เพื่อป้องกันการผสมพันธุ์ในสายเลือดเดียวกัน

• การเลือกเพื่อน: มนุษย์กลับใช้กลิ่นกายที่คล้ายกันเป็นกลไก "ระบุพวกพ้อง" (Kin recognition) ในจิตใต้สำนึก เราจะไว้วางใจคนที่มีกลิ่นใกล้เคียงกับคนในครอบครัว เพราะในยุคโบราณ กลิ่นที่คุ้นเคยหมายถึงสมาชิกในเผ่าพันธุ์เดียวกัน ซึ่งนำไปสู่การร่วมมือและโอกาสในการรอดชีวิตที่สูงขึ้น

ลองเช็กยีนเพื่อนแท้!

ลองเช็กดูว่า คุณและเพื่อนสนิทมีข้อไหนตรงกันบ้าง เพราะเบื้องหลังพฤติกรรมเหล่านี้ อาจมี “ยีน” บงการอยู่!

1. สายดึกทักดึก: อาจมีการกลายพันธุ์ของ ยีน CRY1 ที่ทำให้ช่วงเวลาการนอนหลับล่าช้ากว่าคนทั่วไป 2–2.5 ชั่วโมง

2. สายเลือกกิน: คนไม่กินผักชีมักมียีน OR6A2 ที่เปลี่ยนกลิ่นผักชีให้กลายเป็นกลิ่นสบู่หรือแมลง ส่วนคนไวต่อรสขมมักมียีน TAS2R38 และคนได้กลิ่นคาวหมูมียีน OR7D4

3. สายลุย: แก๊งรักการผจญภัย มักมียีนกลายพันธุ์ DRD4 (DRD4-7R) ซึ่งสัมพันธ์กับตัวรับโดพามีน ทำให้ชอบค้นหาสิ่งแปลกใหม่และความตื่นเต้นเหมือนๆ กัน