เฉลยแล้ว "น้ำอัดลม" ยี่ห้อแรกของโลก ไม่ใช่โค้ก-เป๊ปซี่ แต่พูดชื่อไปหลายคนร้องอ๋อ!

รู้หรือไม่? “ชเวปส์” คือน้ำอัดลมยี่ห้อแรกของโลก กำเนิดก่อนโคคา-โคลากว่า 100 ปี

เมื่อพูดถึงน้ำอัดลม หลายคนอาจนึกถึงโคคา-โคลา เป๊ปซี่ หรือเครื่องดื่มรสหวานที่คุ้นเคย แต่หากย้อนกลับไปถึงจุดเริ่มต้นของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มอัดลม แบรนด์ที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเก่าแก่ที่สุดแบรนด์หนึ่งของโลกคือ “ชเวปส์” หรือ Schweppes ซึ่งก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 1783 หรือ พ.ศ. 2326

นั่นหมายความว่า ชเวปส์ถือกำเนิดก่อนโคคา-โคลา ซึ่งเริ่มจำหน่ายในปี ค.ศ. 1886 มากกว่าหนึ่งศตวรรษ อย่างไรก็ตาม เครื่องดื่มยุคแรกของชเวปส์ไม่ได้เป็นน้ำอัดลมรสหวานเหมือนที่คนยุคปัจจุบันคุ้นเคย แต่เป็นน้ำอัดก๊าซหรือน้ำโซดาบรรจุขวด

ชเวปส์ น้ำอัดลมยี่ห้อแรกของโลกจริงหรือ?

เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของชเวปส์ในสหรัฐอเมริกาเรียกผลิตภัณฑ์ที่เริ่มต้นในปี ค.ศ. 1783 ว่า “เครื่องดื่มอัดลมดั้งเดิมของโลก” ขณะที่ข้อมูลประวัติของแบรนด์ระบุว่า Johann Jacob Schweppe ก่อตั้งกิจการขึ้นที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เพื่อผลิตและจำหน่ายน้ำอัดก๊าซบรรจุขวดในเชิงพาณิชย์

ดังนั้น หากใช้คำว่า “น้ำอัดลม” ในความหมายกว้าง ซึ่งครอบคลุมเครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์ที่อัดก๊าซ ชเวปส์สามารถเรียกได้ว่าเป็นแบรนด์น้ำอัดลมเชิงพาณิชย์ที่เก่าแก่ที่สุดแบรนด์หนึ่ง และมักได้รับการกล่าวถึงว่าเป็น “น้ำอัดลมยี่ห้อแรกของโลก”

แต่หากหมายถึงน้ำอัดลมรสหวานที่ผสมน้ำเชื่อมและแต่งรสเหมือนเครื่องดื่มสมัยใหม่ คำกล่าวดังกล่าวจำเป็นต้องอธิบายเพิ่มเติม เพราะผลิตภัณฑ์แรกเริ่มของชเวปส์เป็นน้ำอัดก๊าซ ไม่ใช่โคลาหรือน้ำหวานอัดลม

ผู้ก่อตั้งเป็นช่างทำนาฬิกา ไม่ใช่นักธุรกิจเครื่องดื่ม

ผู้ก่อตั้งแบรนด์คือ Johann Jacob Schweppe ช่างทำนาฬิกาและนักวิทยาศาสตร์สมัครเล่นชาวเยอรมัน ซึ่งย้ายไปใช้ชีวิตในนครเจนีวา เขาสนใจการทดลองเติมก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ลงในน้ำ และพัฒนากระบวนการผลิตน้ำอัดก๊าซให้สามารถบรรจุขวดและจำหน่ายได้จริง

อย่างไรก็ตาม Schweppe ไม่ใช่ผู้ค้นพบวิธีทำน้ำอัดก๊าซเป็นคนแรก ก่อนหน้านั้น Joseph Priestley นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ ได้ทดลองเติมก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ลงในน้ำตั้งแต่ปี ค.ศ. 1767 แต่ Schweppe เป็นผู้พัฒนาอุปกรณ์และกระบวนการให้เหมาะกับการผลิตในปริมาณมาก จนนำไปสู่การตั้งบริษัทของตนเองในปี ค.ศ. 1783

เริ่มต้นจากน้ำอัดก๊าซที่เชื่อว่าดีต่อสุขภาพ

ในยุโรปช่วงปลายศตวรรษที่ 18 น้ำแร่ธรรมชาติได้รับความนิยมในฐานะเครื่องดื่มที่เชื่อว่ามีคุณสมบัติส่งเสริมสุขภาพ นักวิทยาศาสตร์จึงพยายามเลียนแบบฟองก๊าซที่พบในน้ำแร่ธรรมชาติด้วยการเติมคาร์บอนไดออกไซด์ลงในน้ำ

Schweppe พัฒนากระบวนการที่ช่วยให้ก๊าซละลายอยู่ในน้ำและสามารถเก็บในขวดได้ ผลิตภัณฑ์แรกของเขาจึงเป็นน้ำอัดก๊าซที่มีฟองซ่า ไม่ใช่น้ำหวานหลากสีเหมือนน้ำอัดลมในปัจจุบัน แบรนด์ชเวปส์ระบุว่า ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวเริ่มผลิตในชื่อ Schweppes Aerated Mineral Water ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1783

จากเจนีวา สู่ตลาดอังกฤษ

หลังเริ่มต้นกิจการในนครเจนีวา Schweppe เดินทางไปกรุงลอนดอนในปี ค.ศ. 1792 เพื่อขยายธุรกิจ น้ำอัดก๊าซของเขาค่อย ๆ ได้รับความนิยมมากขึ้นในอังกฤษ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่นิยมดื่มน้ำแร่และผู้ที่เชื่อว่าเครื่องดื่มชนิดนี้มีประโยชน์ต่อร่างกาย

ในปี ค.ศ. 1836 ชเวปส์ได้รับตรารับรองจากราชสำนักในรัชสมัยพระเจ้าวิลเลียมที่ 4 ให้เป็นผู้จัดหาเครื่องดื่มอัดก๊าซแก่ราชวงศ์อังกฤษ ต่อมาในงานมหกรรมนานาชาติ The Great Exhibition ปี ค.ศ. 1851 ที่พระราชวังคริสตัล กรุงลอนดอน ชเวปส์ยังได้รับเลือกให้เป็นเครื่องดื่มอย่างเป็นทางการของงานอีกด้วย

ขวดทรงแปลกที่ต้องวางนอน

หนึ่งในปัญหาสำคัญของน้ำอัดก๊าซในยุคแรก คือการรักษาฟองก๊าซไม่ให้รั่วออกจากขวด ชเวปส์จึงเคยใช้ขวดทรงยาวปลายมนซึ่งออกแบบให้วางตั้งไม่ได้ ต้องวางนอนอยู่เสมอ

การวางขวดในแนวนอนช่วยให้น้ำสัมผัสกับจุกไม้ก๊อกตลอดเวลา ทำให้จุกไม่แห้งหรือหดตัว และช่วยลดการรั่วของก๊าซ เว็บไซต์ชเวปส์ระบุว่า ขวดรูปแบบดังกล่าวซึ่งรู้จักกันในชื่อ Hamilton bottle เริ่มใช้ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19

ชเวปส์เริ่มมีรสชาติเมื่อใด?

หลังจำหน่ายน้ำอัดก๊าซมานานหลายทศวรรษ ชเวปส์เริ่มพัฒนาเครื่องดื่มปรุงรส โดยข้อมูลของบริษัทระบุว่า Schweppes Aerated Lemonade เปิดตัวในปี ค.ศ. 1835 ถือเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์แต่งรสยุคแรกของแบรนด์

ต่อมาในช่วงปี ค.ศ. 1870 ชเวปส์เปิดตัวเครื่องดื่มที่กลายเป็นผลิตภัณฑ์สำคัญของแบรนด์ ได้แก่ Indian Tonic Water และ Dry Ginger Ale ซึ่งได้รับความนิยมต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

โทนิกวอเตอร์ไม่เหมือนน้ำโซดาทั่วไป

แม้โทนิกวอเตอร์จะมีลักษณะใสและมีฟองคล้ายน้ำโซดา แต่เป็นเครื่องดื่มคนละชนิดกัน น้ำโซดาโดยทั่วไปคือน้ำที่เติมก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ส่วนโทนิกวอเตอร์มีการเติมควินิน ซึ่งทำให้มีรสขมเฉพาะตัว และผลิตภัณฑ์ในปัจจุบันมักมีน้ำตาลหรือสารให้ความหวานผสมอยู่ด้วย

ชื่อ Indian Tonic Water เชื่อมโยงกับเครื่องดื่มที่ชาวอังกฤษในอินเดียนิยมดื่มในยุคอาณานิคม โดยนำควินินซึ่งมีรสขมมาผสมกับน้ำอัดก๊าซ น้ำตาล และส่วนประกอบอื่น เพื่อให้ดื่มง่ายขึ้น ก่อนพัฒนากลายเป็นเครื่องดื่มประเภทมิกเซอร์ที่รู้จักกันทั่วโลก

แล้วโคคา-โคลาและเป๊ปซี่เกิดขึ้นเมื่อใด?

โคคา-โคลาเริ่มจำหน่ายในปี ค.ศ. 1886 ที่เมืองแอตแลนตา รัฐจอร์เจีย สหรัฐอเมริกา ขณะที่เป๊ปซี่มีต้นกำเนิดจากเครื่องดื่มที่พัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษ 1890 จึงถือกำเนิดหลังชเวปส์มากกว่าหนึ่งศตวรรษ

อย่างไรก็ตาม โคคา-โคลาและเป๊ปซี่เป็นน้ำอัดลมรสโคลาที่มีน้ำเชื่อมและส่วนผสมแต่งรสตั้งแต่ต้น ต่างจากชเวปส์ที่เริ่มจากน้ำอัดก๊าซธรรมดา ดังนั้นการเปรียบเทียบว่าแบรนด์ใดเป็น “รายแรก” จึงต้องพิจารณาว่าหมายถึงเครื่องดื่มอัดก๊าซโดยรวม หรือน้ำอัดลมปรุงรสแบบที่คนยุคใหม่คุ้นเคย

ชเวปส์ในปัจจุบันเป็นของใคร?

ปัจจุบันสิทธิในการผลิตและจำหน่ายชเวปส์ไม่ได้อยู่ภายใต้บริษัทเดียวกันทั่วโลก แต่แบ่งตามภูมิภาคและข้อตกลงทางธุรกิจ บางประเทศดำเนินงานโดยบริษัทในเครือของ The Coca-Cola Company ขณะที่บางตลาดอยู่ภายใต้ Suntory, Keurig Dr Pepper, Asahi Beverages หรือผู้ได้รับสิทธิรายอื่น

ผลิตภัณฑ์ของชเวปส์ในแต่ละประเทศจึงอาจแตกต่างกัน ทั้งโทนิกวอเตอร์ น้ำโซดา จิงเจอร์เอล เครื่องดื่มรสมะนาว และเครื่องดื่มอัดลมรสผลไม้ต่าง ๆ

สรุป ชเวปส์คือน้ำอัดลมยี่ห้อแรกของโลกหรือไม่?

ชเวปส์ได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายว่าเป็นแบรนด์เครื่องดื่มอัดก๊าซเชิงพาณิชย์ที่เก่าแก่ที่สุดแบรนด์หนึ่งของโลก โดยก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1783 ผลิตภัณฑ์แรกเป็นน้ำอัดก๊าซบรรจุขวด ก่อนจะพัฒนาสู่น้ำมะนาวอัดก๊าซ โทนิกวอเตอร์ และจิงเจอร์เอลในเวลาต่อมา

ดังนั้น การเรียกชเวปส์ว่า “น้ำอัดลมยี่ห้อแรกของโลก” สามารถใช้ได้ในความหมายกว้าง แต่ควรอธิบายประกอบว่า จุดเริ่มต้นของแบรนด์ไม่ใช่น้ำหวานอัดลมหรือเครื่องดื่มรสโคลา หากเป็นน้ำอัดก๊าซที่พัฒนาให้ผลิตและจำหน่ายในเชิงพาณิชย์ได้

จากการทดลองของช่างทำนาฬิกาในนครเจนีวา สู่แบรนด์เครื่องดื่มที่มีอายุมากกว่า 240 ปี เรื่องราวของชเวปส์จึงเป็นส่วนสำคัญของประวัติศาสตร์น้ำอัดลม และเป็นจุดเริ่มต้นของวัฒนธรรมเครื่องดื่มฟองซ่าที่แพร่หลายไปทั่วโลกในเวลาต่อมา

•  "เด็กหญิงที่สวยที่สุดในโลก" ตอนนี้เป็นอย่างไร? เปิดชีวิต Kristina Pimenova ในวัย 20 ปี
•  ทำไม "เก้าอี้พลาสติก" ต้องเจาะรูตรงกลาง? เฉลยเหตุผลลับรูกลม ไม่ใช่สามเหลี่ยม-สี่เหลี่ยม

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• Schweppes Australia: ประวัติแบรนด์และพัฒนาการผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1783
• Schweppes US: ข้อมูลประวัติการเริ่มต้นของเครื่องดื่มอัดลมชเวปส์
• Food & Wine: ประวัติการพัฒนาน้ำอัดก๊าซของ Joseph Priestley และ Johann Jacob Schweppe
• ข้อมูลประวัติแบรนด์ Schweppes และการจำหน่ายในแต่ละภูมิภาค