ทำไมต้องเรียก "สามหาว" มีหาวอะไรบ้าง? เปิดที่มาคำไทยที่หลายคนเข้าใจผิด

5 hours ago 1

"สามหาว" แปลว่าอะไร? เฉลยที่มาคำโบราณ ไม่ได้หมายถึงหาว 3 ครั้ง!

สามหาว แปลว่าอะไร ทำไมต้องมีเลข 3 และมีหาวอะไรบ้าง? เปิดความหมายตามพจนานุกรมและที่มาของคำว่า “สามหาว” ที่อาจไม่ได้เกี่ยวกับการหาวนอนเลย

สามหาว แปลว่าอะไร ทำไมต้องมีเลข 3 แล้วมีหาวอะไรบ้าง? หลายคนคงเคยได้ยินคำว่า "พูดจาสามหาว" โดยเฉพาะในละครย้อนยุคหรือบทสนทนาที่ผู้ใหญ่ใช้ตำหนิคนพูดจาไม่สุภาพ แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า เหตุใดคำนี้จึงต้องมีคำว่า "สาม" อยู่ข้างหน้า และเกี่ยวข้องกับการหาวนอนหรือไม่

เมื่อได้ยินคำว่า "สามหาว" บางคนอาจนึกถึงการหาว 3 ครั้ง หรือเข้าใจว่าเป็นคำที่ใช้เรียกการหาว 3 ลักษณะ แต่ความจริงแล้ว คำนี้มีที่มาทางภาษาที่น่าสนใจกว่านั้นมาก และไม่ได้หมายถึงการอ้าปากหาวแต่อย่างใด

จากข้อมูลพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 และบทความวิชาการในวารสารราชบัณฑิตยสภา พบว่า คำว่า "สามหาว" มีความหมายเกี่ยวข้องกับการพูดจาหยาบคายและโอหังก้าวร้าว อีกทั้งยังเคยใช้เรียกพืชชนิดหนึ่งอีกด้วย

สามหาว หมายถึงอะไร ตามพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน?

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ระบุความหมายของคำว่า "สามหาว" ไว้ 2 ความหมาย โดยแยกเป็นคำคนละรายการ ดังนี้

สามหาว ๑: เป็นคำวิเศษณ์ หมายถึง หยาบคาย หรือโอหังก้าวร้าวผู้หลักผู้ใหญ่ โดยใช้กับวาจา เช่น เด็กพูดจาสามหาวกับผู้ใหญ่
สามหาว ๒: เป็นคำนาม ใช้เรียกพืชน้ำชนิดหนึ่ง คือ ผักตบไทย ซึ่งมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Monochoria hastata โดยเรียกว่า "ผักสามหาว"

ดังนั้น เมื่อได้ยินใครพูดว่า "อย่าพูดจาสามหาว" จึงหมายถึงการเตือนว่าอย่าพูดจาหยาบคาย อวดดี หรือแสดงกิริยาทางคำพูดที่ไม่เคารพผู้อื่น ไม่ได้หมายความว่าคนนั้นกำลังหาวนอนหรือหาวหลายครั้ง

ทำไมต้องเรียกว่าสามหาว มีหาวอะไรบ้าง?

คำถามที่หลายคนสงสัยคือ ทำไมต้องใช้คำว่า "สามหาว" ทั้งที่ไม่มีการหาว 3 ครั้ง และเหตุใดจึงไม่เรียกว่าหนึ่งหาวหรือสองหาว

คำตอบคือ คำว่า "สามหาว" ไม่ได้หมายถึงจำนวนของการหาว และไม่มีการแบ่งหาวออกเป็น 3 ประเภทตามความหมายของคำนี้ เพราะคำดังกล่าวมีประวัติการใช้ที่เกี่ยวข้องกับคำเก่าในภาษาไทย และมีข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับการรับคำจากภาษาเขมร

บทความวิชาการเรื่อง "ความสำคัญของการสะกดคำในเอกสารเก่า" โดย นววรรณ พันธุเมธา ซึ่งตีพิมพ์ในวารสารราชบัณฑิตยสภา ปีที่ 41 ฉบับที่ 1 พ.ศ. 2559 อธิบายว่า คำว่า "สามหาว" อาจมีพัฒนาการมาจากคำว่า "สำหาว" ที่ปรากฏในเอกสารภาษาไทยสมัยก่อน

นอกจากนี้ ยังมีผู้สันนิษฐานว่า คำว่า "สำหาว" อาจยืมมาจากคำว่า "สาหาว" ในภาษาเขมร ซึ่งมีความหมายเกี่ยวกับความร้ายกาจ ความดุ หรือความเหี้ยมโหด ก่อนจะมีการเปลี่ยนแปลงรูปคำและการใช้ในภาษาไทย

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวยังเป็นข้อสันนิษฐานทางนิรุกติศาสตร์ จึงไม่ควรสรุปว่าได้รับการยืนยันแน่ชัดแล้วว่าคำว่า "สามหาว" มีต้นกำเนิดจากภาษาเขมรเพียงทางเดียว

รู้หรือไม่? สมัยก่อน "สำหาว" กับ "สามหาว" เคยมีความหมายต่างกัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ในพจนานุกรมภาษาไทยสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ คำว่า "สำหาว" และ "สามหาว" เคยถูกแยกออกจากกัน โดยมีความหมายไม่เหมือนกันเสียทีเดียว

ตัวอย่างเช่น พจนานุกรม "อักขราภิธานศรับท์" อธิบายว่า "สำหาว" ใช้เกี่ยวกับการพูดคำหยาบหรือคำที่ไม่เหมาะสม ส่วน "สามหาว" ใช้เป็นชื่อของพืชน้ำชนิดหนึ่ง

ต่อมา พจนานุกรมบางฉบับเริ่มใช้คำที่มีรูปสะกดใกล้เคียงกันในความหมายของการพูดจาทะลึ่งหรือหยาบโลน จนคำว่า "สามหาว" กลายเป็นคำที่คนไทยคุ้นเคยในความหมายเกี่ยวกับวาจาที่ไม่สุภาพ

ข้อมูลนี้สะท้อนให้เห็นว่าภาษาไทยมีการเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย ทั้งในด้านรูปสะกด ความหมาย และวิธีการใช้คำ โดยคำบางคำอาจมีความหมายแตกต่างจากที่คนในปัจจุบันเข้าใจ

สามหาว ยังเป็นชื่อของต้นไม้ด้วย จริงหรือ?

นอกจากหมายถึงคำพูดที่หยาบคายแล้ว "สามหาว" ยังมีความหมายอีกอย่างหนึ่งที่หลายคนอาจไม่เคยทราบ นั่นคือเป็นชื่อที่ใช้เรียก "ผักสามหาว" หรือ "ผักตบไทย" ซึ่งเป็นพืชน้ำชนิดหนึ่ง

ผักตบไทยมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Monochoria hastata จัดอยู่ในวงศ์ Pontederiaceae พบได้ในบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำ เช่น ทุ่งนาที่มีน้ำขังหรือบริเวณน้ำนิ่ง โดยมีดอกสีฟ้าหรือสีน้ำเงินอมม่วง

คำว่า "ผักสามหาว" ยังปรากฏในการใช้ภาษาไทยแบบโบราณและคำสุภาพ โดยบทความในวารสารราชบัณฑิตยสภากล่าวถึงเอกสารเก่าที่ใช้คำว่า "ผักสำหาว" เพื่อเรียกผักตบ

อย่างไรก็ตาม ผักตบไทยที่เรียกว่าผักสามหาว ไม่ใช่พืชชนิดเดียวกับผักตบชวาที่พบแพร่หลายในแหล่งน้ำของประเทศไทย แม้จะอยู่ในวงศ์พืชเดียวกันก็ตาม

จึงถือเป็นอีกหนึ่งความหมายของคำว่า "สามหาว" ที่แตกต่างจากการใช้ตำหนิพฤติกรรมหรือคำพูดของคนโดยสิ้นเชิง

พูดจาสามหาว กับ พูดจาหยาบคาย ต่างกันอย่างไร?

ในภาษาไทยปัจจุบัน คำว่า "สามหาว" มักใช้กล่าวถึงบุคคลที่พูดจาไม่สุภาพ โดยเฉพาะการแสดงความโอหังหรือก้าวร้าวต่อผู้หลักผู้ใหญ่ เช่น การพูดจาไม่ให้เกียรติหรือแสดงท่าทีอวดดีผ่านคำพูด

ส่วนคำว่า "หยาบคาย" มีความหมายกว้างกว่า สามารถใช้กับทั้งคำพูด การกระทำ และกิริยาที่ไม่สุภาพได้

ตัวอย่างเช่น

"อย่าพูดจาสามหาวกับผู้ใหญ่" หมายถึง อย่าพูดจาโอหัง ก้าวร้าว หรือไม่ให้ความเคารพ
"เขาใช้คำพูดหยาบคาย" หมายถึง ใช้ถ้อยคำที่ไม่สุภาพหรือไม่เหมาะสม
"เด็กคนนั้นพูดจาสามหาว" เป็นการตำหนิการพูดจาที่แสดงความก้าวร้าวหรืออวดดี

ทั้งสองคำมีความหมายใกล้เคียงกัน แต่คำว่า "สามหาว" มีนัยสำคัญเกี่ยวกับความโอหังและการก้าวร้าวทางวาจา โดยเฉพาะในบริบทของการไม่เคารพผู้ที่มีอาวุโสกว่า

สรุป ทำไมต้องสามหาว และมีหาวอะไรบ้าง?

"สามหาว" ไม่ได้หมายถึงการหาว 3 ครั้ง และไม่มีหาว 3 ชนิดตามความหมายของคำนี้ แต่เป็นคำภาษาไทยที่ใช้หมายถึงการพูดจาหยาบคาย โอหัง หรือก้าวร้าวต่อผู้หลักผู้ใหญ่

ในทางประวัติศาสตร์ภาษา มีข้อสันนิษฐานว่าคำนี้อาจพัฒนามาจาก "สำหาว" และเกี่ยวข้องกับคำว่า "สาหาว" ในภาษาเขมร ขณะที่เอกสารภาษาไทยโบราณยังใช้คำว่า "สามหาว" เพื่อเรียกพืชน้ำชนิดหนึ่ง คือผักตบไทย

ดังนั้น ครั้งต่อไปที่ได้ยินคำว่า "พูดจาสามหาว" ก็จะเข้าใจว่าคำนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการหาวนอน แต่มีความหมายและประวัติการใช้ที่สะท้อนพัฒนาการของภาษาไทยมาอย่างยาวนาน