ผักบ้านๆ ที่คนจีนยกเป็น "โสมตัวน้อย" เผย 2 ประโยชน์ แนะกินในฤดูหนาว

21 hours ago 7

คนจีนโบราณยกให้เป็น "โสมตัวน้อย" ทำไมต้องกินหัวไชเท้าหน้าหนาว? เผย 2 ประโยชน์ที่หลายคนไม่รู้

ทำไมคนจีนโบราณแนะนำให้กินหัวไชเท้าในฤดูหนาว? เปิด 2 ประโยชน์ของหัวไชเท้าต่อสุขภาพ ทั้งช่วยเพิ่มใยอาหารและเติมน้ำให้ร่างกาย พร้อมเมนูหัวไชเท้าที่น่าลอง

หัวไชเท้า หรือหัวผักกาดขาว เป็นผักที่หลายคนคุ้นเคยกันดี ไม่ว่าจะนำมาต้มซุป ทำแกงจืด ผัด หรือดองเป็นเครื่องเคียง แต่รู้หรือไม่ว่าในวัฒนธรรมจีน หัวไชเท้าไม่ได้เป็นเพียงวัตถุดิบสำหรับทำอาหารเท่านั้น เพราะยังได้รับการยกย่องว่าเป็นผักที่เหมาะกับการรับประทานในช่วงฤดูหนาว จนมีคำกล่าวโบราณที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

ชาวจีนมีสุภาษิตว่า "ฤดูหนาวกินหัวไชเท้า ฤดูร้อนกินขิง" สะท้อนถึงภูมิปัญญาด้านอาหารที่เชื่อว่าการเลือกวัตถุดิบให้เหมาะกับสภาพอากาศจะช่วยดูแลสมดุลของร่างกายได้ โดยหัวไชเท้ายังได้รับฉายาว่า "โสมตัวน้อย" เนื่องจากเป็นผักที่มีสารอาหารหลายชนิดและนำมาปรุงอาหารได้หลากหลาย

แล้วเหตุใดคนโบราณจึงแนะนำให้กินหัวไชเท้าในฤดูหนาว และประโยชน์ที่กล่าวถึงมีหลักโภชนาการรองรับมากน้อยเพียงใด? นักโภชนาการจากประเทศจีนได้อธิบายเรื่องนี้ไว้ทั้งในมุมมองของแพทย์แผนจีนและโภชนาการสมัยใหม่ ซึ่งมี 2 ประเด็นที่น่าสนใจ

ทำไมคนจีนโบราณจึงแนะนำให้กินหัวไชเท้าในฤดูหนาว?

ข้อมูลจากสำนักข่าว The Paper ซึ่งเผยแพร่บทความด้านสุขภาพของ People's Daily Health ระบุว่า ลู่สูผิง (Lü Shuping) นักโภชนาการประจำแผนกโภชนาการคลินิก โรงพยาบาล Sir Run Run Shaw ในเครือคณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยเจ้อเจียง ประเทศจีน ได้อธิบายถึงที่มาของความเชื่อเรื่องการกินหัวไชเท้าในฤดูหนาว

ตามแนวคิดแพทย์แผนจีน เมื่อเข้าสู่ฤดูหนาว ผู้คนมักรับประทานอาหารที่ให้พลังงานสูงหรือมีไขมันมากขึ้น เพื่อช่วยให้ร่างกายอบอุ่น ขณะเดียวกันสภาพอากาศที่หนาวเย็นอาจทำให้หลายคนเคลื่อนไหวร่างกายน้อยลง จึงมีความเชื่อว่าพฤติกรรมดังกล่าวอาจทำให้เกิดภาวะอาหารตกค้างและสะสมความร้อนภายในร่างกาย

แพทย์แผนจีนจัดให้หัวไชเท้าเป็นอาหารที่มีฤทธิ์เย็น และเชื่อว่ามีคุณสมบัติช่วยปรับสมดุลความร้อน ลดการสะสมของอาหาร และช่วยจัดการเสมหะ จึงนิยมนำหัวไชเท้ามาประกอบอาหารในช่วงฤดูหนาว เพื่อสร้างความสมดุลกับอาหารประเภทเนื้อสัตว์และอาหารบำรุงร่างกายอื่น ๆ

อย่างไรก็ตาม คำอธิบายเกี่ยวกับฤทธิ์เย็น การสะสมความร้อน และการขับเสมหะเป็นแนวคิดตามตำราแพทย์แผนจีน ไม่ใช่กลไกทางการแพทย์ที่ได้รับการยืนยันด้วยหลักฐานวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ทั้งหมด

หากพิจารณาจากมุมมองโภชนาการในปัจจุบัน ประโยชน์ที่ชัดเจนกว่าของหัวไชเท้ามาจากการเป็นผักที่มีน้ำสูง ให้พลังงานต่ำ และมีสารอาหารหลายชนิด ซึ่งสามารถช่วยเพิ่มความหลากหลายและคุณค่าทางโภชนาการของมื้ออาหารได้

2 ประโยชน์ของหัวไชเท้า ทำไมจึงเหมาะกับการกินในฤดูหนาว?

1. เพิ่มใยอาหาร ช่วยสนับสนุนการทำงานของระบบขับถ่าย

หนึ่งในประโยชน์ของหัวไชเท้าคือการเป็นแหล่งใยอาหารจากพืช ซึ่งมีส่วนช่วยสนับสนุนการทำงานของระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะการเพิ่มกากอาหารและช่วยให้การขับถ่ายเป็นปกติเมื่อรับประทานร่วมกับอาหารที่สมดุลและได้รับน้ำอย่างเพียงพอ

นักโภชนาการลู่สูผิงอธิบายว่า หัวไชเท้ามีใยอาหารและสารประกอบที่เกี่ยวข้องกับกลิ่นฉุนเฉพาะตัวของพืชตระกูลกะหล่ำ ซึ่งตามแนวคิดด้านอาหารและสุขภาพมีการกล่าวถึงคุณสมบัติที่อาจช่วยกระตุ้นความอยากอาหารและส่งเสริมกระบวนการย่อยอาหาร

อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันว่าการกินหัวไชเท้าสามารถกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้หรือรักษาอาการอาหารไม่ย่อยได้โดยตรงยังมีข้อจำกัด จึงควรมองว่าหัวไชเท้าเป็นผักชนิดหนึ่งที่ช่วยเพิ่มใยอาหาร มากกว่าการใช้เป็นอาหารรักษาโรคทางเดินอาหาร

ข้อมูลจากฐานโภชนาการ USDA FoodData Central ระบุว่า หัวไชเท้าแบบตะวันออกหรือ Daikon ชนิดดิบ 100 กรัม มีใยอาหารประมาณ 1.6 กรัม ซึ่งสามารถช่วยเพิ่มปริมาณใยอาหารที่ได้รับในแต่ละวันได้ แม้จะไม่ใช่แหล่งใยอาหารที่เข้มข้นที่สุดก็ตาม

สำหรับช่วงฤดูหนาวที่หลายคนอาจรับประทานอาหารประเภทเนื้อสัตว์หรืออาหารที่ให้พลังงานสูงบ่อยขึ้น การเพิ่มหัวไชเท้าในเมนูซุปหรือต้มจืดจึงเป็นทางเลือกที่ช่วยให้มื้ออาหารมีผักมากขึ้น และลดการพึ่งพาอาหารที่มีไขมันสูงเพียงอย่างเดียว

2. เติมน้ำให้ร่างกาย พร้อมวิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็น

อีกหนึ่งจุดเด่นของหัวไชเท้าที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ หัวไชเท้ามีน้ำเป็นส่วนประกอบสูงมาก โดยข้อมูลจาก USDA FoodData Central ระบุว่า หัวไชเท้า Daikon ดิบ 100 กรัม มีน้ำประมาณ 94-95 กรัม จึงเป็นผักที่ช่วยเพิ่มปริมาณน้ำที่ร่างกายได้รับจากอาหารได้

คุณสมบัตินี้มีประโยชน์โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาวของประเทศที่มีอากาศเย็นและแห้ง ซึ่งบางคนอาจรู้สึกกระหายน้ำน้อยลง แต่ร่างกายยังคงต้องการน้ำเพื่อสนับสนุนการทำงานของระบบต่าง ๆ ตามปกติ

นอกจากน้ำแล้ว หัวไชเท้ายังมีวิตามินซี โพแทสเซียม และใยอาหาร โดยหัวไชเท้า Daikon ดิบ 100 กรัม ให้พลังงานประมาณ 18 กิโลแคลอรี มีวิตามินซีประมาณ 22 มิลลิกรัม และโพแทสเซียมประมาณ 227 มิลลิกรัม ทั้งนี้ ปริมาณสารอาหารอาจแตกต่างกันตามสายพันธุ์และวิธีปรุงอาหาร

วิตามินซีมีบทบาทต่อการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน การสร้างคอลลาเจน และการช่วยดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารพืช ขณะที่โพแทสเซียมเป็นแร่ธาตุที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของกล้ามเนื้อ ระบบประสาท และการรักษาสมดุลของของเหลวภายในร่างกาย

ในอดีต ช่วงฤดูหนาวของจีนเป็นช่วงที่ผักสดบางชนิดหาได้ยากกว่าฤดูอื่น หัวไชเท้าซึ่งเป็นพืชที่เติบโตได้ดีในอากาศเย็นและสามารถเก็บรักษาได้ จึงเคยเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ช่วยเพิ่มความหลากหลายของอาหารและสารอาหารในช่วงฤดูหนาว

อย่างไรก็ตาม การกินหัวไชเท้าไม่สามารถทดแทนการดื่มน้ำให้เพียงพอได้ และไม่ควรคาดหวังว่าการกินผักชนิดเดียวจะช่วยป้องกันโรคหรือเสริมภูมิคุ้มกันได้อย่างครอบคลุม

กินหัวไชเท้าอย่างไรให้อร่อย? แนะนำ 2 เมนูจากภูมิปัญญาจีน

นอกจากการนำหัวไชเท้ามาทำแกงจืดหรือซุปแบบที่คนไทยคุ้นเคยแล้ว นักโภชนาการลู่สูผิงยังแนะนำเมนูที่ผสมผสานหัวไชเท้ากับวัตถุดิบชนิดอื่น เพื่อเพิ่มความหลากหลายให้กับมื้ออาหารในช่วงอากาศเย็น

1. ซุปหัวไชเท้าต้มถั่วเหลืองและหอย

เมนูแรกเป็นการนำหัวไชเท้ามาต้มร่วมกับถั่วเหลืองและหอย ซึ่งช่วยเพิ่มทั้งโปรตีนจากพืชและโปรตีนจากสัตว์ในมื้ออาหาร พร้อมได้ใยอาหารและวิตามินบางชนิดจากหัวไชเท้า

ตามแนวคิดแพทย์แผนจีน เชื่อว่าหัวไชเท้าและถั่วเหลืองมีคุณสมบัติช่วยปรับสมดุลความร้อนและส่งเสริมการขับปัสสาวะ ขณะที่หอยถูกจัดเป็นอาหารที่ช่วยบำรุงหยิน จึงนิยมผสมวัตถุดิบเหล่านี้เข้าด้วยกัน

หากมองจากมุมมองโภชนาการทั่วไป เมนูนี้สามารถให้สารอาหารหลายประเภท แต่ควรปรุงรสอย่างพอเหมาะ โดยเฉพาะการจำกัดโซเดียมจากเกลือและเครื่องปรุง และควรปรุงหอยให้สุกอย่างทั่วถึง

2. หัวไชเท้าตุ๋นขาหมูและเห็ดหูหนูดำ

อีกหนึ่งเมนูที่ได้รับความนิยมในอาหารจีนคือหัวไชเท้าตุ๋นขาหมูและเห็ดหูหนูดำ โดยนำหัวไชเท้ามาตุ๋นกับขาหมูจนเนื้อนุ่มและน้ำซุปมีรสหวานจากวัตถุดิบธรรมชาติ ก่อนใส่เห็ดหูหนูดำเพื่อเพิ่มเนื้อสัมผัสและความหลากหลายของอาหาร

ตามตำราแพทย์แผนจีน มีการอธิบายว่าเห็ดหูหนูดำและหัวไชเท้าช่วยส่งเสริมความสมดุลของร่างกายและการขับถ่าย ส่วนการตุ๋นร่วมกับขาหมูเป็นการผสมอาหารที่มีลักษณะและคุณสมบัติแตกต่างกัน

อย่างไรก็ตาม ในทางโภชนาการ ขาหมูบางส่วนอาจมีไขมันสูง จึงควรเลือกปริมาณรับประทานให้เหมาะสม ลดไขมันส่วนเกิน และไม่ปรุงน้ำซุปเค็มจัด โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่ต้องควบคุมไขมันหรือโซเดียม

กินหัวไชเท้าทุกวันได้ไหม? มีข้อควรระวังอะไรบ้าง?

โดยทั่วไป หัวไชเท้าสามารถรับประทานเป็นส่วนหนึ่งของอาหารประจำวันได้ตามความเหมาะสม ทั้งในรูปแบบผักสด ผักต้ม และส่วนประกอบของเมนูต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องรับประทานหัวไชเท้าทุกวันเพื่อให้ได้รับประโยชน์ เพราะการกินผักหลากหลายชนิดเป็นสิ่งสำคัญกว่า

สำหรับผู้ที่มีระบบทางเดินอาหารไวต่ออาหารบางประเภท การรับประทานหัวไชเท้าดิบหรือในปริมาณมากอาจทำให้เกิดอาการท้องอืดหรือไม่สบายท้องได้ในบางคน จึงควรเริ่มจากปริมาณพอเหมาะและสังเกตการตอบสนองของร่างกาย

หากมีโรคประจำตัวที่ต้องควบคุมสารอาหารบางชนิด เช่น โรคไตที่แพทย์แนะนำให้จำกัดโพแทสเซียม ควรพิจารณาปริมาณอาหารร่วมกับนักกำหนดอาหารหรือบุคลากรทางการแพทย์ตามความเหมาะสม

นอกจากนี้ เมนูหัวไชเท้าดองหรืออาหารสำเร็จรูปที่มีหัวไชเท้าเป็นส่วนประกอบอาจมีโซเดียมสูงกว่าหัวไชเท้าสด จึงควรตรวจสอบส่วนผสมและรับประทานอย่างพอดี

สรุป ทำไมคนโบราณแนะนำให้กินหัวไชเท้าในฤดูหนาว?

เหตุผลที่คนจีนโบราณนิยมกินหัวไชเท้าในฤดูหนาว มีทั้งความเชื่อตามแพทย์แผนจีนเกี่ยวกับการปรับสมดุลร่างกาย และคุณค่าทางโภชนาการที่สามารถอธิบายได้ด้วยวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ โดยประโยชน์สำคัญ 2 ข้อคือการช่วยเพิ่มใยอาหารเพื่อสนับสนุนระบบขับถ่าย และการเติมน้ำพร้อมวิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็นต่อร่างกาย

แม้หัวไชเท้าจะได้รับฉายาว่า "โสมตัวน้อย" แต่ไม่ได้หมายความว่ามีฤทธิ์ทางยาหรือคุณค่าทางโภชนาการเทียบเท่าโสม เพราะชื่อดังกล่าวเป็นเพียงคำเปรียบเปรยที่สะท้อนความนิยมของผักชนิดนี้ในวัฒนธรรมอาหารจีน

สำหรับคนไทย ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงอากาศหนาวหรือฤดูใด ก็สามารถนำหัวไชเท้ามาปรุงอาหารได้หลากหลาย ทั้งแกงจืดหัวไชเท้ากระดูกหมู ซุปหัวไชเท้า หรือผัดหัวไชเท้า โดยเน้นการรับประทานอาหารที่สมดุลและหลากหลาย มากกว่าคาดหวังว่าผักเพียงชนิดเดียวจะช่วยรักษาหรือป้องกันโรคได้