สัตว์ที่ได้ฉายา "ราชาแห่งการอดนอน" ชั่วโมงนอนน้อยจนอึ้ง คำตอบไม่ใช่ยีราฟ!

สัตว์ที่ได้ฉายา "ราชาแห่งการอดนอน" ชั่วโมงนอนน้อยจนอึ้ง คำตอบไม่ใช่ยีราฟ! 

ถ้าถามว่า สัตว์ชนิดไหนนอนน้อยที่สุดในโลก หลายคนอาจนึกถึงยีราฟ สัตว์คอยาวที่ขึ้นชื่อเรื่องการนอนหลับเพียงช่วงสั้น ๆ ในแต่ละวัน แต่รู้หรือไม่ว่า ยังมีสัตว์อีกชนิดหนึ่งที่มีพฤติกรรมการนอนน่าทึ่งยิ่งกว่า เพราะมันสามารถเดินทางข้ามมหาสมุทรหลายวัน โดยใช้เวลานอนเฉลี่ยเพียง 42 นาทีต่อวัน เท่านั้น

สัตว์ที่กำลังพูดถึงคือ นกโจรสลัดใหญ่ (Great Frigatebird) นกทะเลขนาดใหญ่ที่สามารถบินต่อเนื่องเป็นเวลาหลายวันโดยไม่ต้องลงจอด และที่น่าทึ่งไปกว่านั้นคือ มันสามารถหลับระหว่างบินอยู่กลางอากาศได้จริง จนได้รับความสนใจจากนักวิทยาศาสตร์ที่ต้องการค้นหาว่า นกชนิดนี้ทำได้อย่างไรโดยไม่ตกลงสู่มหาสมุทร

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 42 นาทีเป็นระยะเวลานอนเฉลี่ยที่ตรวจพบ เฉพาะช่วงที่นกโจรสลัดใหญ่บินอยู่เหนือทะเล ไม่ใช่เวลานอนตามปกติในทุกวันของมั

รู้จักนกโจรสลัดใหญ่ ราชาแห่งการอดนอนที่หลับกลางอากาศได้

นกโจรสลัดใหญ่ (Great Frigatebird) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Fregata minor เป็นนกทะเลที่พบได้ในมหาสมุทรเขตร้อนหลายพื้นที่ทั่วโลก มีลักษณะเด่นคือปีกยาวเรียว หางแฉก และรูปร่างที่เหมาะกับการบินร่อน โดยมีความกว้างของปีกเมื่อกางออกมากกว่า 2 เมตร

นกชนิดนี้มีความสามารถในการใช้กระแสลมยกตัว ทำให้สามารถบินร่อนเหนือมหาสมุทรได้เป็นเวลานานโดยไม่จำเป็นต้องกระพือปีกตลอดเวลา บางครั้งสามารถเดินทางได้หลายร้อยกิโลเมตรต่อวันเพื่อหาอาหาร

แต่สิ่งที่ทำให้นกโจรสลัดใหญ่แตกต่างจากนกทั่วไป คือความสามารถในการบินต่อเนื่องหลายวัน และปรับรูปแบบการนอนให้สอดคล้องกับชีวิตกลางอากาศได้อย่างน่าประหลาดใจ

นกโจรสลัดใหญ่ (Great Frigatebird)

งานวิจัยเผย นกโจรสลัดใหญ่นอนแค่ 42 นาทีต่อวัน ระหว่างบินข้ามทะเล

ในปี 2016 ทีมนักวิทยาศาสตร์ได้เผยแพร่งานวิจัยชื่อ Evidence that birds sleep in mid-flight ในวารสารวิชาการ Nature Communications โดยศึกษาพฤติกรรมการนอนของนกโจรสลัดใหญ่ขณะบินอยู่เหนือมหาสมุทร

นักวิจัยติดตั้งอุปกรณ์ตรวจวัดคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEG) บนนก เพื่อบันทึกกิจกรรมของสมองระหว่างการบินต่อเนื่องเป็นเวลานานสูงสุด 10 วัน และตรวจสอบว่านกเหล่านี้สามารถเข้าสู่ภาวะหลับได้จริงหรือไม่

ผลการศึกษาพบว่า นกโจรสลัดใหญ่นอนเฉลี่ยเพียง 0.69 ชั่วโมง หรือประมาณ 42 นาทีต่อวัน ในระหว่างบินเหนือทะเล คิดเป็นเพียงประมาณ 7.4% ของเวลาที่มันใช้ในการนอนเมื่ออยู่บนบก

นอกจากนี้ การนอนส่วนใหญ่เกิดขึ้นในเวลากลางคืน และมักเป็นการหลับสั้น ๆ หลายครั้ง ไม่ใช่การนอนต่อเนื่องยาวนานเหมือนมนุษย์

นกโจรสลัดใหญ่หลับกลางอากาศได้อย่างไร โดยไม่ตกลงทะเล?

หนึ่งในการค้นพบที่น่าสนใจที่สุด คือ นกโจรสลัดใหญ่สามารถนอนหลับโดยใช้สมองเพียงซีกเดียวได้ ซึ่งเรียกว่า Unihemispheric Sleep หรือการนอนหลับแบบสมองซีกเดียว

ระหว่างการนอนรูปแบบนี้ สมองซีกหนึ่งจะเข้าสู่ภาวะหลับ ขณะที่สมองอีกซีกยังคงตื่นตัว ทำให้นกสามารถรับรู้ข้อมูลบางอย่างจากสภาพแวดล้อม และช่วยสังเกตทิศทางการบินได้ โดยเฉพาะช่วงที่กำลังบินวนตามกระแสลมยกตัว

นักวิจัยยังพบว่า นกโจรสลัดใหญ่ไม่ได้ใช้เพียงการนอนแบบสมองซีกเดียวเท่านั้น แต่บางช่วงสามารถหลับโดยใช้สมองทั้งสองซีกพร้อมกันได้ด้วย โดยมักเกิดขึ้นขณะบินร่อนหรืออาศัยกระแสลมช่วยพยุงตัว

ความสามารถนี้จึงไม่ได้หมายความว่านกสามารถหลับสนิทได้ตลอดเวลาขณะบิน แต่เป็นการนอนในจังหวะสั้น ๆ ที่เหมาะกับการเคลื่อนที่ผ่านอากาศโดยไม่ต้องกระพือปีกอย่างต่อเนื่อง

หลับครั้งละไม่กี่วินาที แต่ยังบินต่อได้นานหลายวัน

สิ่งที่น่าทึ่งอีกอย่างคือ นกโจรสลัดใหญ่มีช่วงเวลาการนอนที่สั้นมาก โดยงานวิจัยพบว่า การนอนหลับแบบคลื่นช้า (Slow-Wave Sleep) ขณะบินมีระยะเวลาเฉลี่ยต่อครั้งประมาณ 11 วินาที เท่านั้น

เมื่อเทียบกับการนอนบนบก ซึ่งมีระยะเวลาการนอนแบบคลื่นช้าต่อครั้งนานกว่าอย่างเห็นได้ชัด จึงสะท้อนว่านกชนิดนี้สามารถปรับช่วงเวลาการหลับให้สั้นลงมากในระหว่างการบิน

นักวิทยาศาสตร์ตั้งข้อสังเกตว่า ความจำเป็นในการหาอาหาร การรับรู้ทิศทาง และการเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมกลางมหาสมุทร อาจทำให้นกต้องตื่นตัวเป็นส่วนใหญ่ แม้ว่ามันจะมีความสามารถในการนอนระหว่างบินก็ตาม

แต่ความจริงอีกด้าน นกโจรสลัดใหญ่กลับนอนนานถึง 12.8 ชั่วโมงเมื่ออยู่บนบก

แม้นกโจรสลัดใหญ่จะถูกพูดถึงในฐานะสัตว์ที่นอนน้อยจนน่าทึ่ง แต่ยังมีข้อเท็จจริงอีกด้านที่หลายคนอาจไม่เคยรู้ เพราะเมื่อกลับมาอยู่บนบก นักวิจัยพบว่านกชนิดนี้สามารถนอนได้เฉลี่ยประมาณ 12.8 ชั่วโมงต่อวัน

นั่นหมายความว่า เวลานอนเพียง 42 นาทีไม่ได้เป็นพฤติกรรมปกติที่เกิดขึ้นทุกวันตลอดชีวิต แต่เป็นรูปแบบการนอนที่พบในช่วงการบินต่อเนื่องเหนือมหาสมุทร ซึ่งมีความจำเป็นต้องตื่นตัวเป็นพิเศษ

การค้นพบนี้ทำให้นักวิทยาศาสตร์สนใจว่า นกโจรสลัดใหญ่สามารถรักษาความสามารถในการบินและหาอาหารได้อย่างไร แม้ต้องลดเวลานอนลงอย่างมาก และกลไกดังกล่าวมีความแตกต่างจากการอดนอนของมนุษย์อย่างไร

ยีราฟก็เป็นสัตว์ที่นอนน้อยที่สุดในโลก

ยีราฟ (Giraffe) เป็นสัตว์อีกชนิดหนึ่งที่มีชื่อเสียงเรื่องการนอนน้อย มีตัวเลขการนอนต่ำที่สุดในชุดข้อมูลเปรียบเทียบที่ได้รับการอ้างอิงอย่างแพร่หลาย โดยข้อมูลจากงานศึกษาของ Savage และ West ซึ่งเผยแพร่ในวารสาร Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) ปี 2007 และนำมาสรุปโดย Visual Capitalist ในปี 2026 ระบุว่ายีราฟมีระยะเวลานอนเฉลี่ยประมาณ 1.9 ชั่วโมงต่อวัน

เหตุผลหนึ่งที่ยีราฟใช้เวลานอนค่อนข้างน้อย เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของสัตว์กินพืชขนาดใหญ่ที่ต้องใช้เวลาหาอาหารและเคี้ยวเอื้อง รวมถึงการเฝ้าระวังสัตว์นักล่าในธรรมชาติ การนอนเป็นเวลานานโดยไม่ระวังสิ่งรอบตัวอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกโจมตีได้

นอกจากนี้ ยีราฟยังเป็นสัตว์ที่มีร่างกายสูงใหญ่ การนอนลงกับพื้นและลุกขึ้นยืนต้องใช้การเคลื่อนไหวหลายขั้นตอน จึงอาจทำให้การเปลี่ยนจากท่านอนกลับมาอยู่ในท่าพร้อมเคลื่อนที่ใช้เวลามากกว่าสัตว์ขนาดเล็กบางชนิด

ยีราฟนอนยืนได้จริงหรือ?

ยีราฟสามารถนอนในท่ายืนได้ และยังนอนในท่าหมอบหรือนอนราบกับพื้นได้เช่นกัน โดยรูปแบบการนอนมักแบ่งเป็นช่วงสั้น ๆ หลายครั้งตลอดวันและคืน แทนการหลับยาวต่อเนื่องเหมือนที่มนุษย์ส่วนใหญ่คุ้นเคย

ข้อมูลจาก San Diego Zoo Wildlife Alliance ระบุว่า ยีราฟมีทั้งช่วงพักผ่อนและการนอนหลับในแต่ละวัน โดยการนอนหลับลึกมักเกิดขึ้นเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ และบางครั้งยีราฟจะนอนลงพร้อมพับคอให้ศีรษะพักอยู่บริเวณลำตัวด้านหลัง

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในวารสาร Journal of Sleep Research ปี 1996 ที่ติดตามพฤติกรรมยีราฟในสวนสัตว์ พบเวลานอนรวมเฉลี่ยประมาณ 4.6 ชั่วโมงต่อวัน จึงสะท้อนว่าเวลานอนของยีราฟขึ้นอยู่กับวิธีการศึกษาและสภาพแวดล้อม ไม่ได้มีตัวเลขตายตัวสำหรับยีราฟทุกตัว

แหล่งอ้างอิง

1. Nature Communications (2016) - Evidence that birds sleep in mid-flight
2. Philosophical Transactions of the Royal Society B (2017) - Sleeping on the wing
3. Max Planck Neuroscience - Evidence that birds sleep in mid-flight
4. Journal of Sleep Research (1996) - Behavioural sleep in the giraffe